Sự kiện - chuyên đề:

Kinh doanh để giữ được nghề truyền thống

VHDN: Từ bao đời nay, Thổ cẩm đã trở thành nét văn hóa truyền thống không thể thiếu trong đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân tộc Thái Mường Lò, Yên Bái và được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Đã có thời gian, dường như nghề dệt thổ cẩm đã bị mai một. Làm gì để  khôi phục, bảo tồn và gìn giữ những giá trị văn hóa riêng có giữ được nghề dệt thổ cẩm luôn là nỗi trăn trở của con dân tộc Thái nơi đây. Và họ đã tìm ra một hướng đi tuy gặp rất nhiều khó khăn, thử thách nhưng đó là cơ hội để giữ được nghề đó là kinh doanh với nghề thổ cẩm truyền thống.

Chị Điêu thị Pầng đang dạy chị em phụ nữ thái học cách thêu hoa văn, họa tiết thổ cẩm.

Chị Điêu thị Pầng đang dạy chị em phụ nữ thái học cách thêu hoa văn, họa tiết thổ cẩm.

Không gặp chị Lò thị Pầng chủ cơ sở trưng bày và bán các sản phẩm thổ cẩm truyền thống ở chợ Mường Lò. Tôi phải tìm đến Bản Pá Kết nơi chị đặt các khung dệt hợp đồng với các chị em phụ nữ dân tộc Thái may các sản phẩm dệt thổ cẩm. Chị Pầng bảo, chị rất tin tưởng vào tay nghề dệt của chị em nhưng ngày nào chị cũng giành một thời gian nhất định để đến trò chuyện, trao đổi về mẫu mã, họa tiết hoa văn làm sao cách tân được mẫu mà phù hợp với thị hiếu của khách những vẫn giữ được đặc trưng truyền thống.

Chị Pầng cho biết, Mỗi vùng, thổ cẩm của người Thái Tây Bắc cũng khác nhau. Nếu như thổ cẩm của người Thái vùng Mường Lò (Văn Chấn-Yên Bái) có mầu thẫm hơn, sử dụng nhiều gam màu trầm như hướng tới sự suy tư trăn trở của chiều sâu tâm lý, thì thổ cẩm của người Thái Mộc Châu (Sơn La) lại tươi sáng, rực rỡ, bay bổng những ước mơ, khát vọng…    Người phụ nữ đã gần 50 tuổi này hàng ngày vẫn đi khắp các bản làng Mường Lò tìm gặp những nghệ nhân, người già có kinh nghiệm về thổ cẩm để tìm về những nét hoa văn cổ.

Chị Pầng tâm sự, Trong nghệ thuật trang trí của người Thái Tây Bắc rất phong phú và độc đáo, có tới trên ba mươi loại hoa văn, hoạ tiết, thể hiện sống động trên thổ cẩm, trang trí nhà cửa. Thổ cẩm của người Thái Tây Bắc thường sử dụng các màu trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây, tím… tạo ấn tượng mạnh. Hoạ tiết thường đối xứng với nhau, phản ánh quan niệm về sự hòa hợp trường tồn của cuộc sống, quan niệm về vũ trụ, triết lý âm dương, đất trời cùng vạn vật…Lấy thiên nhiên làm hình mẫu, thổ cẩm của người Thái Tây Bắc không khác nào cảnh thiên nhiên thu nhỏ.

Gặp chị Pầng, Tôi luôn thấy ở chị đó là niềm tin khôi phục và bảo tồn những giá trị của tinh hoa thổ cẩm của người dân tộc Thái Mường Lò. Bởi chị Pầng biết ở mỗi người con gái Thái là một nghệ nhân tài hoa. Việc biết thêu thùa dệt vải được coi là tiêu chuẩn, là sự tất yếu cần phải có, “Nhinh hụ dệt phải, trái hụ san he”- Gái biết làm vải, trai biết đan chài. Mỗi khi các cô gái ngồi vào khung cửi, mỗi hoa văn họa tiết như có hồn, lung linh sống động: “ Úp bàn tay thành hình muôn sắc/ Ngửa bàn tay thành hoa muôn mầu” – “Khoẳm mư pên lai/ Hai mư pên bók”

Tâm sự về việc kinh doanh thổ cẩm chị Điêu Thị Pầng cho biết, khi kinh tế thị trường phát triển kéo theo những hoạt động du lịch phát triển theo, do đó, những sản phẩm thổ cẩm của người Thái không chỉ gói gọn trong khuôn khổ của gia đình nữa mà đã trở thành mặt hàng được nhiều người ưa chuộng bởi sự bền, đẹp. Sản phẩm chủ yếu cơ sở chị làm ra để bán là khăn, chăn, gối và đệm. Năm 2003 chị  đã mở cơ sở sản xuất dệt thổ cẩm. Càng làm gia đình chị càng rút ra được nhiều kinh nghiệm cải tiến hoa văn trên vải thổ cẩm, chất liệu màu và mẫu mã các mặt hàng được yêu thích trên thị trường. Đến nay sản phẩm thổ cẩm của tôi có mặt nhiều thị trường trong khu vực như: Mù Căng Chải, Trạm Tấu và Tỉnh Thái Bình. …

Chị Pầng Tâm sự: Đến nay sau hơn 10 năm kinh doanh nghề dệt thổ cẩm, Giữ được nghề dệt chính là giữ được những nét văn hóa cổ truyền của người Thái, ý thức rõ điều đó nên chị cũng như nhiều nghệ nhân khác đang kiên trì tiếp lửa nghề dệt thổ cẩm cho các em với mong muốn lớp trẻ phải giữ được hồn cốt của dân tộc. Qua công tác tuyên truyền, vận động, hiện giờ nhiều bạn trẻ đã tích cực tham gia học dệt, thêu. Các em chính là những người đang nối dài hơn sức sống của một nghề truyền thống mang nét đặc trưng riêng của người Thái Mường Lò.

Cũng  là người con của dân tộc Thái sinh và lớn lên ở vùng đất Mường Lò, anh Cầm Ngọc Minh ở Bản Lè 2, Phường Trung Tâm, Thị xã Nghĩa Lộ đã nhận thấy nhu cầu về sản phẩm thổ cẩm của quê hương mình. Hàng năm và trong các lễ cưới hỏi người dân tộc Thái thường sắm sửa một lượng lớn chăn, ga, gối, đệm thổ cẩm, song đời sống của người dân nơi đây còn cơ cực nên họ vừa cần những sản phẩm mang bản sắc dân tộc mình, vừa phải bền đẹp mà giá cả lại phải chăng.

Cô gái thái Mường Lò bên khung dệt.

Cô gái thái Mường Lò bên khung dệt.

Nghĩ là làm, Anh Cầm Ngọc Minh mạnh dạn đầu tư nhà xưởng, máy bật bông để sản xuất chăn, ga, gối đệm thổ cẩm. Ban đầu do nguồn vốn hạn chế, gia đình anh chỉ sản xuất quy mô nhỏ chủ yếu phục vụ nhu cầu của bà con trong vùng. Hàng chủ yếu được giao bán cho những cửa hàng buôn bán nhỏ lẻ ở chợ Mường Lò. Sau dần sản phẩm của gia đình anh được nhiều người biết đến do chất lượng bền, mẫu mã hợp thị hiếu, giá cả lại phù hợp.

Khi sản phẩm của mình bắt đầu có chỗ đứng trên thị trường, anh bàn với gia đình tìm cách mở rộng quy mô sản xuất anh thuê thêm nhân công, mở rộng nhà xưởng, đầu tư thêm máy móc thiết bị. Tiếng lành đồn xa, hiện nay sản phẩm của gia đình anh được nhiều người không những ở thị xã Nghĩa Lộ biết đến mà còn sang cả các huyện, tỉnh lân cận như Văn Chấn, Trạm Tấu, Sơn La,…

Chị Pầng, anh Minh chỉ là hai trong số hơn 1000 hộ gia đình dân tộc Thái Mường Lò sản xuất các sản phẩm vải thổ cẩm. Trung bình mỗi năm, sản xuất trên 100 nghìn sản phẩm may mặc thổ cẩm như: váy, áo, mũ, thắt lưng, khăn… trang phục của đồng bào các dân tộc như: Thái, Mông, giao, Khơ Mú, Mường, Tày trên địa bàn và phục vụ như cầu mua sắm của nhân dân các dân tộc các khu vực lân cận.

 Một tín hiệu vui với những hộ đang kinh doanh nghề dệt thổ cẩm ở Mường Lò đó là tỉnh Yên Bái đã tổ chức 11 khóa học theo đề án 1956 của chính phủ cho hàng trăm học viên là lao động nông thôn dân tộc thiểu số của Thị xã Nghĩa Lộ huyện Văn Chấn về kỹ thuật, quy trình và kiến thức cơ bản về nghề thêu dệt thổ cẩm, cách nhận biết các loại mẫu sản phẩm của các dân tộc, như: Hoa Chanh, thêu đường diềm, hoa hình cua, hoa ngọc mạ và hiện nay đang triển khai hỗ trợ vốn “nâng đỡ” cho các cơ sở sản xuất thổ cẩm phát triển qui mô sản xuất và giới thiệu ra thị trường các tỉnh miền xuôi.

Đến Mường Lò hôm nay, Tôi thấy rất nhiều gia đình dân tộc Thái đã giàu lên từ sản xuất và kinh doanh thổ cẩm nhưng họ đều thổ lộ với tôi rằng, niềm vui lớn nhất đối với họ đơn giản kinh doanh thổ cẩm để giữ nghề truyền thống. Còn đối với tôi cũng như rất nhiều du khách đến đây coi họ vừa là nông dân vừa là thương nhân vừa là nghệ nhân và cũng là họa sỹ đang nuôi dưỡng một sức sống mãnh liệt cho thổ cẩm và giữ được nét văn hóa đặc sắc trong đời sống dân tộc Thái Tây Bắc

Nguyễn Nhật Thanh

14:41:53 03-01-GMT+0700

VHDN: Từ bao đời nay, Thổ cẩm đã trở thành nét văn hóa truyền thống không thể thiếu trong đời sống vật chất cũng như tinh thần của người dân tộc Thái Mường Lò, Yên Bái và được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Đã có thời gian, dường như nghề dệt thổ […]

Đối tác của chúng tôi