Nhiều lúc chúng ta thường hay lẫn lộn giữa khái niệm “tăng trưởng” và khái niệm “phát triển”. Việc sử dụng không đúng chỗ đôi lúc phản ánh không đúng bản chất của vấn đề.

Tăng trưởng tức là tăng trưởng kinh tế, là chỉ sự tăng trưởng của một quốc gia hoặc một khu vực trong một thời gian nhất định về mặt của cải quốc dân hoặc của cải xã hội. Cụ thể đó là “sự tăng thêm về sản phẩm sản xuất và tổng lượng dịch vụ của một nước”.

Phát triển kinh tế rộng hơn, là một khái niệm tổng hợp bao gồm cả số lượng và chất lượng, vừa xét đến nhân tố kinh tế lại vừa xét đến nhân tố xã hội và nhân tố môi trường.

Môi trường là một trong những yếu tố đo đếm sự phát triển – Ô nhiễm không khí tại Hà Nội. Ảnh: BBC

Vậy nên tăng trưởng đôi khi – không hẳn đi kèm với phát triển, ví dụ tăng trưởng kinh tế đạt con số như mục tiêu đề ra nhưng môi trường tự nhiên bị tàn phá, tài nguyên thiên nhiên kiệt quệ, môi trường xã hội bất ổn… thì chưa thể gọi là phát triển.

Khi nói đến một quốc gia giàu có, thịnh vượng người ta thường hay dùng thuật ngữ “quốc gia phát triển” chứ không ai dùng “quốc gia tăng trưởng” là vì lý do đó.

Báo cáo kinh tế 9 tháng đầu năm 2019 cho thấy tăng trưởng 6,98% – cao nhất của 9 tháng trong vòng 9 năm gần đây; riêng quý III là 7,31% – một con số kỷ lục. Đó là kết quả không dễ đạt được trong bối cảnh có rất nhiều biến động như hiện nay.

Nhưng để nói rằng, con số đó đã đủ để cho thấy sự phát triển hay chưa thì vẫn còn nhiều vấn đề lăn tăn. Vì cùng với sự tăng trưởng phải xuất hiện sự biến đổi về cấu trúc, ví dụ tính chất nền kinh tế, kết cấu xã hội, kết cấu chính trị, phương thức sản xuất.

Năm 2018 – nếu nhìn vào những con số này: khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng 14,57% GDP; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 34,28%; khu vực dịch vụ chiếm 41,17%; Thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 9,98%… thì đó là một cơ cấu kinh tế khá tốt, theo hướng công nghiệp và dịch vụ – điều cần có để chuyển đổi từ một nước nông nghiệp thành nước công nghiệp phát triển. Nhưng tính chất và đặc điểm của nền kinh tế lại cho thấy bức tranh khác, một điểm rất chung và bao trùm, đó là mảng kinh tế gia công đóng vai trò chủ yếu.

Trước tới nay chỉ mới nhắc đến công nghiệp gia công, nhưng cả xương sống cốt tủy là nông nghiệp cũng mắc phải tình trạng này. Đó là 80% giống cây trồng vật nuôi phải nhập khẩu, kéo theo đó là phân bón, thuốc trừ sâu, máy móc…