Sự kiện - chuyên đề:

Thương hiệu mạnh của thảo nguyên xanh

Cao nguyên Mộc Châu được ví như Đà Lạt thứ hai của vùng Tây Bắc, được Chính phủ phê duyệt là Khu du lịch quốc gia. Ở đây mọi thứ đều nổi tiếng, từ văn hóa, lịch sử, con người, miền đất… Một trong số đó là nghề chăn nuôi bò sữa với thương hiệu “Mộc Châu milk” và dòng slogan “Thảo nguyên xanh – Sữa mát lành”đã trở thành tài sản, niềm tự hào chung của cả tỉnh Sơn La chứ không chỉ Mộc Châu.

 

Mộc Châu trước đổi mới

Về đón tết Độc lập 2/9 năm nay, tôi có dịp tiếp xúc với ông Trần Công Chiến, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu. Trong không khí chân thành, cởi mở, ông Chiến khiêm tốn cho rằng những thành quả có được hôm nay là công sức của cả tập thể Đảng bộ, Ban Giám đốc và các thế hệ cán bộ công nhân trải dài suốt 60 năm. Cũng qua ông, tôi nắm được sơ bộ quá trình hình thành, phát triển của Công ty theo từng dấu mốc năm tháng. Thành lập tháng 4 năm 1958, Nông trường quốc doanh Mộc Châu – tiền thân Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu ngày nay, do các chiến sĩ Trung đoàn 280 (Sư đoàn 335) anh hùng, sau giải phóng Tây Bắc được Đảng và Bác Hồ giao nhiệm vụ ở lại làm kinh tế, khởi nghiệp mở mang phát triển vùng Tây Bắc. Những năm 60 của thế kỷ trước, Nông trường nhập 113 con bò lang trắng đen từ trại Ba Vì lên nuôi, sau đó tổng đàn tăng lên 400 con. Đến năm 1975, đất nước thống nhất, dưới sự giúp đỡ của Đảng và Chính phủ Cu Ba, Nông trường nhập về 884 con bò sữa giống Holstein Friesian (HF), đầu tư xây dựng 12 trại chăn nuôi tập trung với công nghệ chăn nuôi tiên tiến nhất lúc bấy giờ. Đây chính là nguồn giống gốc của đàn bò sữa trên thảo nguyên hôm nay.

Tiếp những năm sau đó, đàn bò có những thời điểm tổng đàn lên tới 2.564 con, sản xuất 3.200 tấn sữa/năm. Nhưng tới những năm 80, Nông trường gặp khó bởi nền kinh tế tập thể, tập trung bao cấp nay sinh nhiều bất cập; công nhân thiếu việc làm, thu nhập thấp, đồng cỏ chăn nuôi bò nhỏ hẹ, đơn điệu không đáp ứng nhu cầu thức ăn chứ chưa nói dự trữ , đàn bò bị đói, sữa vắt ra không có đơn vị thu mua, không có nhà máy chế biến; lại thêm Bộ Nông nghiệp điều chuyển hơn 800 con bò vào miền Nam, nên đàn bò và sản lượng sữa giảm đáng kể, chỉ đạt 1.400 tấn sữa/năm…

Đứng trước nguy cơ phá sản, năm 1990, Nông trường thí điểm khoán đàn bò sữa cho các hộ. Ban đầu 112 con bò được khoán cho 17 hộ chăn nuôi và vắt sữa. Thấy có dấu hiệu tích cực, Nông trường quyết định khoán toàn bộ đàn bò về cho các hộ nuôi; thành lập Hội đồng khoán, đánh giá toàn bộ giá trị đàn bò, vật tư, tài sản, đất đai, đồng cỏ và xây dựng các chính sách khoán cho hộ theo định hướng sản xuất, được trả dần theo sản phẩm hằng tháng; Công ty đóng vai trò “bà đỡ”, bao tiêu sản phẩm, hướng dẫn kỹ thuật và công tác thú y. Thật may mắn, với cách khoán này, người chăn nuôi thực sự được làm chủ; 1.200 con bò sữa được khoán về 167 hộ nuôi và đàn bò sữa đã dần dần được khôi phục, sản lượng sữa cũng thế cứ ngày một tăng lên. Sau nhiều năm chuyển đổi hình thức quản lý, bổ sung nhiệm vụ, chuyển đổi từ Nông trường sang Công ty, nhưng mô hình khoán hộ vẫn được duy trì và cải tiến. Nhằm tăng nhanh đầu con, nâng cao chất lượng giống, Công ty tiếp tục nhập 49 con bò từ Mỹ, 1.364 con bò từ Úc về giao khoán cho các hộ theo hình thức trả dần.

Dưới sự lãnh đạo toàn diện, thống nhất của Đảng bộ, Ban Giám đốc, tháng 1 năm 2005 Công ty chính thức chuyển sang hoạt động theo mô hình cổ phần, người chăn nuôi là những cổ đông; vẫn giữ định hướng lấy chăn nuôi làm gốc, đa dạng hóa các hoạt động sản xuất kinh doanh. Thời điểm này, Công ty còn đầu tư xây dựng 3 Trung tâm giống, quy mô 500-1000 con/trung tâm; thâm canh 1.000 ha đồng cỏ; mở rộng vùng nguyên liệu sản xuất các loại thức ăn dùng ủ ướp ra các vùng phục cận; đầu tư thêm các trạm thu mua sữa tươi, dây chuyền sản xuất chế biến…

Xây dựng thương hiệu sữa Mộc Châu

Ông Phạm Hải Nam, Phó Tổng giám đốc phụ trách chăn nuôi của Công ty đưa tôi đến thăm trang trại bò sữa của gia đình ông Phan Doãn Hiệp, tiểu khu 26/7 (Thị trấn Nông trường Môc Châu). Khi chúng tôi đến, cả gia đình đang chú tâm vắt sữa. Từng thùng sữa sạch thơm, được bảo quản kỹ lưỡng, xếp chất lên xe chuyên dụng để chuyển tới trạm thu mua sữa của Công ty. Ông Hiệp kể, năm 1996 gia đình nhận khoán nuôi bò với Công ty; đầu tư cải tạo để luân canh 4 ha đồng cỏ, đảm bảo nguồn thức ăn cho đàn bò 70 con sinh sản, 40 con vắt sữa, mỗi ngày cung cấp hơn tấn sữa tươi cho Công ty, thu nhập bình quân sau trừ chi phí đạt trên 1 tỷ đồng/năm, tạo việc làm ổn định bền vững cho 6 lao động. Ông Hiệp còn là cổ đông đóng góp cổ phần với Công ty để gắn bó lâu dài với nghề chăn nuôi bò sữa.

Còn tại trang trại ở tiểu khu 19/5, chúng tôi được biết gia đình bà Nguyễn Thị Chi, là một trong những hộ đầu tiên nhận khoán nuôi bò từ những năm 90. Bà bảo trước đây khu này một thời là trang trại bò sữa Cu Ba, quy hoạch 120 con với 50 ha đất để chăn thả luân phiên theo lô. Sau khi nhận khoán, gia đình bà mang 5 con về nuôi, từ con số ban đầu đó đàn bò nay đã phát triển lên 90 con (50 con sinh sản, 35 con vắt sữa), trung bình ngày thu 8 tạ, có thời điểm lên tới 1 tấn sữa tươi/ngày, bình quân đạt trên 300 tấn/năm, trừ chi phí thu nhập đạt không dưới 1 tỷ đồng/năm. Để đảm bảo nguồn thức ăn đủ dinh dưỡng cho bò, ngoài đồng cỏ nhận khoán nhập giống cỏ Anphapha nhập từ Mỹ, thức ăn tinh do Công ty cung cấp, hằng năm gia đình còn mua thêm hơn 300 tấn cây ngô ủ ướp để bổ sung nguồn thức ăn cho bò.

Bây giờ, trên thảo nguyên Mộc Châu, những nông dân trở thành triệu phú, tỷ phú từ nghề chăn nuôi bò sữa không phải ít. Trong số gần 600 hộ chăn nuôi bò sữa, thì trên 200 hộ thu nhập từ 1 tỷ đồng/năm trở lên. Đàn bò sữa của Công ty hiện có hơn 23.000 con, bình quân mỗi hộ nuôi 40 con, có 120 hộ nuôi từ 50 con trở lên, hộ nuôi nhiều nhất 200 con, tỷ lệ tăng đàn 12%/năm. Các mô hình chăn nuôi bò sữa hiện tại đều là mô hình hộ gắn với các trại tập trung được quản lý ở 10 đơn vị chăn nuôi; nguồn thức ăn tinh, ủ ướp, thức ăn tổng hợp cho bò sữa hằng năm khoảng 233.000 tấn; sản lượng sữa tươi hơn 80.000 tấn/năm; doanh thu trên 2.500 tỷ đồng, lợi nhuận 216 tỷ đồng, nộp ngân sách Nhà nước trên 177 tỷ đồng.

Để xây dựng thương hiệu Mộc Châu milk “Thảo nguyên xanh – Sữa mát lành”, Công ty áp dụng công nghệ chăn nuôi tiên tiến tiêu chuẩn châu Âu, xây dựng các trang trại quy mô lớn đi kèm trang thiết bị hiện đại; 100% số hộ sử dụng máy vắt sữa, máy cắt, băm, thái cỏ, máy tắm cho bò; trên 150 hộ có máy cày bừa, máy nông cụ, 62 xe vận tải các loại. Bên cạnh đó, Công ty triển khai quy trình chăn nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, phối tinh định giới tính nhằm tăng nhanh số lượng và chất lượng đàn bò; kiểm soát truy xuất nguồn gốc, đảm bảo vệ sinh ATTP; sử dụng các loại thức ăn có chất lượng cao; áp dụng công nghệ sinh học xử lý chất thải, bảo vệ môi trường; mạng lưới cán bộ kỹ thuật của Công ty hiện có 26 thú y viên, 18 dẫn tinh viên được bố trí tại các đơn vị chăn nuôi, trung tâm giống, trực tiếp giúp các hộ về kỹ thuật chăn nuôi, khuyến nông, thú y, chăm sóc sức khỏe sinh sản cho bò. Thường xuyên liên kết với nhân dân trong vùng phụ cận sản xuất thức ăn cho đàn bò, hằng năm mua hàng nghìn tấn ngô cây ủ ướp, 15.000 tấn ngô hạt, 3.000 tấn sắn khô với tổng giá trị trên 200 tỷ đồng; mở rộng vành đai nuôi 1.400 con bò đến 100 hộ trong vùng; tổng sản lượng sữa bán cho Công ty trên 3.700 tấn/năm; đào tạo, tiếp nhận hơn 4.000 lao động trên tất cả các lĩnh vực vào làm việc tại Công ty. Mặt khác, Công ty còn chú trọng xây dựng tiểu khu, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa; làm tốt công tác từ thiện xã hội, hằng năm ủng hộ hơn 500 triệu đồng giúp các gia đình hoàn cảnh khó khăn, làm nhà ở; trên 3.000 cháu học sinh vùng khó khăn được uống Mộc Châu milk miễn phí…

Hiện tại, Công ty đã đầu tư xây dựng 13 trạm thu mua sữa, đảm bảo các hộ trong bán kính 1 km bán sữa thuận lợi; các trục đường đến trang trại, vùng sản xuất, đồng cỏ đều được nhựa hóa, bê tông hóa; xây dựng hệ thống nước máy đảm bảo tiêu chuẩn; lắp đặt các trạm biến áp, đường điện phục vụ sản xuất chăn nuôi; xây dựng quỹ bảo hiểm vật nuôi, bảo hiểm giá sữa; xây dựng Nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi với 3 dây chuyền hiện đại, công suất 15 tấn/giờ. Năm 2012, Công ty chủ trương nâng cao chất lượng sữa tươi, quyết định đầu tư xây dựng Nhà máy chế biến thức ăn tổng hợp (TMR) theo công nghệ tiên tiến, hiện đại của Hàn Quốc, đảm bảo cung cấp 30.000 tấn thức ăn/năm cung cấp cho 3 Trung tâm giống và đàn bò vắt sữa, góp phần tăng năng xuất, sản lượng và chất lượng sữa. Đặc biệt, năm 2004 Công ty huy động vốn xây dựng Nhà máy chế biến sữa UHT 18 tấn/giờ với 8 line sản xuất các sản phẩm sữa UHT, sữa chua các loại với chất lượng cao, chinh phục thị trường.

Chăn nuôi công nghệ cao gắn với phát triển du lịch

Trước xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, Công ty coi chăn nuôi bò sữa là ngành nông nghiệp công nghệ cao, nên đặc biệt chú trọng phát huy hiệu quả mô hình liên kết doanh nghiệp – nông dân – nông thôn trong áp dụng tiến bộ kỹ thuật, tăng quy mô đàn, nâng cao chất lượng sữa, hạ giá thành, bao tiêu sản phẩm, mở rộng vùng nguyên liệu, tăng thu nhập cho bà con nông dân. Chuỗi liên kết đó đã phát huy tác dụng, giúp người dân làm chủ được nhiều công đoạn trong chu trình sản xuất sữa từ “chăn nuôi – chế biến sâu – kết nối thị trường”, mang lại nguồn sữa chất lượng cao.

Nằm trong chiến lược phát triển du lịch, Công ty nỗ lực biến ngành chăn nuôi bò sữa trở thành những sản phẩm du lịch, trở thành một bộ phận không thể tách rời trong chuỗi của hệ thống du lịch tại Mộc Châu hiện nay. Các chủ trang trại bò cũng chuyển dần sang tư duy làm ăn lớn với những “trang trại triệu đô”, đầu tư bài bản, có hệ thống quản lý rõ ràng, có điểm nhấn để thu hút khách du lịch đến tham quan, khám phá, trải nghiệm. Điểm nhấn trong chiến lược này là Công ty đang phát triển mô hình tổ hợp sản phẩm nông nghiệp – ẩm thực – văn hóa – du lịch mang đậm bản sắc riêng có của Mộc Châu để quảng bá đến bạn bè, du khách trong nước và quốc tế. Hằng năm, duy trì tổ chức Hội thi “Hoa hậu bò sữa”, với hàng trăm con bò, bê béo đẹp về thể hình, cho sản lượng sữa cao, tuyển chọn từ hàng nghìn con bò sữa của các hộ chăn nuôi đến tham dự. Đây là Hội thi độc đáo, nét văn hóa riêng biệt, đặc trưng của cao nguyên Mộc Châu, nhằm quảng bá thương hiệu giống bò sữa có năng suất, sản lượng và chất lượng cao; giá trị văn hóa của doanh nghiệp nuôi bò sữa; tôn vinh những người chăn nuôi bò sữa, thúc đẩy các hộ chăn nuôi đầu tư phát triển; trở thành ngày hội văn hóa, hấp dẫn, thu hút hàng nghìn du khách thập phương về dự hội. Hai nghệ sĩ nhiếp ảnh Đào Hoa Nữ và Thu Ba (CLB Hải Âu, TP. HCM), phấn khởi: “Năm nào cũng vậy, cứ đến dịp Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu tổ chức Hội thi “Hoa hậu bò sữa” là chị em chúng tôi lại bay từ thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội rồi thuê xe lên đây. Chúng tôi háo hức vô cùng khi được hòa mình vào Hội thi cùng cán bộ, công nhân nuôi bò sữa; được trực tiếp ghi lại những khoảnh khắc đẹp, độc, lạ, hấp dẫn của sự kiện có một không hai này để góp phần quảng bá nét văn hóa riêng biệt này đến bạn bè trong nước và quốc tế!”.

Nắm bắt cơ hội phát triển du lịch trong lĩnh vực nông nghiệp, Công ty liên kết với một số hộ chăn nuôi đầu tư thí điểm mô hình du lịch trang trại bò sữa. Chị Nguyễn Thị Xuân – thuyết minh viên trang trại du lịch bò sữa Dairy Farm Mộc Châu cho biết: Khách du lịch đến đây sẽ được tham quan, trải nghiệm các quy trình làm việc của người chăn nuôi bò, như: cho bò ăn cỏ, cùng công nhân vắt sữa, mua sắm và thưởng thức các sản phẩm từ sữa tươi nguyên chất. Vì vậy, dich vụ du lịch này tuy mới đưa vào hoạt động gần 1 năm nay nhưng đã đón hơn 80.000 lượt khách, dịp lễ đạt hơn 2.000 lượt khách/ngày. Anh Vũ Trung Dũng, khách du lịch đến từ Thái Bình phấn khích: “Du lịch trải nghiệm vắt sữa bò quả là độc đáo. Nghe nhiều người kháo nhau lên Mộc Châu có dịch vụ “bóp vú ra tiền”. Hôm nay được trải nghiệm tôi thấy hết sức thú vị! Ngoài được chụp ảnh lưu niệm với những còn bò sữa yêu thích, chúng tôi còn được tự tay cùng công nhân trực tiếp vắt sữa, xúc cỏ cho bò ăn, dùng vòi xịt nước tắm mát, vệ sinh cho bò như một công nhân nuôi bò thực thụ, mong sao Công ty mở thêm nhiều dịch vụ thế này để thêm nhiều du khách được khám phá trải nghiệm khi đến với Mộc Châu”.

Trên cao nguyên này còn nức tiếng với bê chao – món ẩm thực riêng có của Mộc Châu, nguyên liệu chính là thịt bê đực của các hộ chăn nuôi bò sữa cung cấp. Lý giải về món đặc sản này, ông Trần Công Chiến cho chúng tôi biết: “Bê đực không cho sữa, nuôi lớn để thịt thì chi phí lớn mà lại không có lãi, thế nên sau khi bê đực được đẻ ra chỉ nuôi từ 1 đến 3 tuần tuổi là cung cấp làm nguyên liệu bê chao”. Tiếp cận các dịch vụ ăn uống có tiếng vùng Mộc Châu như Nhà hàng bê chao Quang Bắc, Quán 64… chúng tôi được các đầu bếp giải thích rằng bê non chưa được chăn thả, chỉ bú sữa mẹ, nên thịt có vị thơm, ngọt, mềm rất đặc trưng. Sau khi xắt miếng thịt vuông vức tươi nguyên, đem chần qua nước sôi cho bớt mùi sữa rồi tẩm ướp gia vị, chao lên vàng rộm nóng hổi. Món đặc sản trứ danh này chỉ Mộc Châu mới có và du khách đến đây ai ai cũng háo hức được thưởng thức.

Lộ trình phát triển trong thời gian tới

Ghi nhận những thành tựu đạt được qua các thời kỳ, Công ty đã được Chủ tịch nước tặng thưởng 4 Huân chương Chiến công, 1 Huân chương Lao động hạng Nhất, 3 Huân chương Lao động hạng Nhì, 4 Huân chương Lao động hạng Ba; Cờ thi đua xuất sắc của Thủ tướng Chính phủ; 15 Huy chương Vàng, cúp Vàng, giải thưởng Vàng, danh hiệu Sao vàng đất Việt… cùng nhiều danh hiệu cao quý khác do các bộ, ngành, tỉnh trao tặng. Cá nhân ông Trần Công Chiến được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì và Ba; danh hiệu chiến sĩ thi đau cấp Bộ; 23 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và của tỉnh; 4 Kỷ niệm chương vì sự nghiệp nông nghiệp và PTNT Việt Nam; được tôn vinh cá nhân điển hình tiên tiến toàn quốc giai đoạn 2013-2017; tổ chức Đảng và các đoàn thể của Công ty nhiều năm liền “trong sạch vững mạnh”.

Nói về định hướng tiếp theo, ông Trần Công Chiến khẳng định tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Công ty, đoàn kết, tổng hợp sức mạnh của 18 chi bộ, 257 đảng viên, gương mẫu đi đầu lãnh đạo các cơ sở sản xuất kinh doanh, phấn đấu đến năm 2020, tổng đàn bò đạt 35.000 con và đến năm 2030 đạt 70.000 – 100.000 con; sản lượng sữa tươi đạt 150.000 tấn/năm; nâng công suất chế biến thức ăn tinh lên 42.000 tấn; mở rộng vùng trồng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi bò sữa ra các xã, thị trấn 2 huyện Mộc Châu và Vân Hồ; đồng bộ hệ thống xử lý chất thải môi trường; đầu tư xây dựng thêm Trung tâm giống và Nhà máy TMR; mở rộng quy mô nhà máy, dây chuyền sản xuất các sản phẩm sữa và thị trường tiêu thụ, nhất là xuất khẩu; xây dựng Trung tâm thương mại và giới thiệu sản phẩm; tốc độ tăng trưởng đạt 12%/năm; doanh thu đạt 3.260 tỷ đồng; nộp ngân sách Nhà nước 217 tỷ đồng; tạo việc làm cho trên 5.000 lao động địa phương; khuyến khích phát triển chăn nuôi gắn với du lịch để tăng thu nhập…

Thay lời kết, xin trích dẫn lời phát biểu của ông Tống Xuân Chinh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và PTNT) khi đến dự Hội thi “Hoa hậu bò sữa” năm 2017: Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu, mà đặc biệt là cá nhân đồng chí Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐQT, kiêm Tổng giám đốc Trần Công Chiến đã phát huy tốt nội lực, tiềm năng lợi thế, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, tạo bước đột phá, đưa thương hiệu Mộc Châu milk ngày càng phát triển mạnh mẽ, toàn diện. Có thể nói, Mộc Châu đang được coi là một địa chỉ thu hút đầu tư vào ngành nông nghiệp, nhất là lĩnh vực chăn nuôi bò sữa. Tận dụng lợi thế được thiên nhiên ban tặng, cùng những chính sách đầu tư bài bản, Công ty sẽ là doanh nghiệp tiên phong, là điểm sáng, đầu tàu tiêu biểu của ngành Nông nghiệp và PTNT Việt Nam nói chung, ngành chăn nuôi nói riêng trước xu thế chăn nuôi công nghệ cao.

Nông trường quốc doanh Mộc Châu ươm mầm ngày nào, nay đã lớn mạnh thành Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu phát triển toàn diện về mọi mặt. Thương hiệu sữa Mộc Châu milk “Thảo nguyên xanh – Sữa mát lành” cũng là mệnh lệnh đối với Công ty và những người chăn nuôi bò sữa. Với những bước đi đúng hướng và có những đột phá mạnh mẽ, Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu sẽ ngày càng phát triển lớn mạnh không ngừng./.

Bài, ảnh: Anh Đức
ảnh: ANHDUC/E/ANHDUC/Sữa Mộc Châu

13:17:30 07-10-UTC

Cao nguyên Mộc Châu được ví như Đà Lạt thứ hai của vùng Tây Bắc, được Chính phủ phê duyệt là Khu du lịch quốc gia. Ở đây mọi thứ đều nổi tiếng, từ văn hóa, lịch sử, con người, miền đất… Một trong số đó là nghề chăn nuôi bò sữa với thương hiệu […]

Đối tác của chúng tôi