Sự kiện - chuyên đề:

“Văn hóa” mua – bán của người vùng cao

VHDN: Trước đây, những tỉnh như Yên Bái, Điên Biên, Lai Châu được biết đến như nơi “Thâm sơn cùng cốc”, nơi “Cuối trời”. Thì nay quốc lộ 32 được đầu tư nâng cấp được thông tuyến và được coi là con đường huyết mạch quan trọng về giao thương của cả khu vực Tây Bắc. Đi trên cung đường này, chúng ta được gặp, tiếp xúc với 23 dân tộc trong đó nhiều nhất là dân tộc thái, dao, Mông. Được vào những khu chợ mang đặc sắc riêng của vùng cao với những sản phẩm tự tay làm ra như: Lúa, ngô, khoai, sắn, cho đến những sản vật khai thác của tự nhiên như: Chim, thú rừng, mộc nhĩ, nấm hương, mật ong và các mặt hang thổ cẩm. Chợ vùng cao không chỉ là nơi mua và bán mà còn chứa đựng nét đặc sắc văn hóa của mỗi dân tộc vùng miền.

Hàng hóa nông sản vườn nhà được bà con dân tộc bày bán

Hàng hóa nông sản vườn nhà được bà con dân tộc bày bán.

Chợ một giá                      

Chúng tôi bắt đầu chuyến hành trình điểm đầu từ quốc Lộ 32C từ thành phố Yên Bái đi vào thị xã Nghĩa Lộ. Ven quốc lộ chúng tôi gặp một phiên chợ đa phần là  người dân đồng bào HMông, Dao,Tày tụ họp, Họ bán những mớ rau cải, củ gừng, mấy quả bí ngô hay mớ rau rừng, bánh chưng đen và có cái tên khá lạ, độc đáo đó là “chợ 5 nghìn” hay “chợ một giá”

Bà Vàng Sáy Sơ dân tộc Mông ở xã suối Bu huyện Văn Chấn  đã bán ở chợ cách đây 15 năm cho biêt,  Vì chợ của Huyện Văn Chấn quá xa nên khi trên đường xuống chợ đến đường quốc Lộ họ đã bán ngay cho những người qua đường và cũng vì có thói quen đổi bằng “hiện vật” sang ngang nhưng nhiều nông sản phải tính ra tiền mặt mới đổi được nên mệnh giá 5 nghìn mà người dân vẫn hay dùng làm một giá duy nhất.

Rất nhiều du khách Tình cờ đi qua quốc lộ 32 thấy tò mò vì mọi người gọi là “chợ một giá”, từ mớ rau, chiếc bánh chưng đen đặc sản hay thang thuốc Hồng Rừng cũng chỉ bán với giá đúng 5 nghìn đồng nên đã mua một vài sản phẩm… về làm quà cho mọi người ở nhà.

Mặc dù có sự khác biệt so với những chợ vùng cao khác, nhưng “chợ một giá” tại Suối Bu vẫn là sự kết tinh trong lao động, sự cần cù của người dân vùng cao, nơi còn nhiều khó khăn. Hơn thế nữa, những sản phẩm đó còn phản ánh hơi thở cuộc sống, nét văn hóa của mỗi dân tộc và là hình ảnh thu nhỏ về đời sống cộng đồng của đồng bào dân tộc vùng cao huyện Văn Chấn Tỉnh Yên Bái.

Đi chợ để được gặp nhau

Tiếp tục đi ngược quốc lộ 32 chúng tôi gặp rất nhiều chợ, với đủ các loại mặt hàng nhưng chủ yếu vẫn là các mặt hàng nông sản của vùng miền và đặc trưng của từng dân tộc. Điều mà chúng tôi quan sát được đó là ở những khu chợ trung tâm như chợ Ba Khe, chợ Mường Lò … có rất nhiều  đồng bào dân tộc Thái. Đây là nét văn hóa của từng dân tộc. Dân tộc Thái với phong tục ăn theo nước, định cư ven các con suối lớn nơi hình thành các khu vự dân cư thị trấn thị xã nên tiếp cận và tham gia mua bán kinh doanh nhiều nhất.

Bà Lò thị Èn 86 tuổi dân Tộc Thái cho biết, Trước đây, cả tháng mới có một phiên chợ. Người dân đi chợ như đi trảy hội. Những nhà xa chợ, mọi người dậy sớm từ tinh mơ gùi hàng, dắt ngựa, đốt đuốc náo nức như đi dự hội. Những nhà quá xa ngủ nhờ nhà bạn từ chiều hôm trước. Phiên chợ nhộn nhịp với những tiếng chào hỏi vồn vã nồng hậu, tay bắt mặt mừng. Các chị em  ra chợ vẫn mong được gặp nhau hỏi thăm nhau việc nội trợ, sức khỏe con cái, khoe chiếc khăn mới thêu.

Ngoài ra, mọi người tự đổi hàng cho nhau theo nhu cầu cần thiết, nhiều mặt hàng khó để đổi ngang nhưng vì quí nhau bao nhiêu cũng đổi. Cả phiên chợ vui vẻ tiếng cười.

Các loại cây dược liệu được bày bán.

Các loại cây dược liệu được bày bán.

Chợ bán con giống

Dọc quốc lộ 32 tiếp tục lên phía bắc đến chợ Mù can Chải nơi 85 % đồng bào dân tộc Mông, chúng tôi gặp các phiên chợ của người H’Mông cũng vì theo phục tục lâu đời của người H’Mông là ăn theo sương. Có nghĩa là sinh sống trên núi  cao. Những khu trọ này cũng có nét đặc trưng rêc nhận thấy là khu chợ Trâu bò, lợn giống.

Dân tộc H’Mông và dân tộc Thái ở Tây Bắc, vẫn thường nói: “Chia cho nhau về làm giống” mỗi khi đến chợ mua trâu, lợn, gà hoặc hạt giống. Người vùng cao vốn chân thật, hào sảng, một lời nói ra như “Dao chém đá”, ưng cái bụng thì bán, thậm chí cho không, không nói thách, không mặc cả, khi không ưng thì dù trả đắt mấy cũng không bán. Người bán được hàng cũng thấy nhẹ nhõm vì ngoài giá trị vật chất được đánh giá đúng mức, thì vẫn ẩn chứa cái tình, cái nghĩa, san sẻ giúp nhau trong cuộc sống.

Một trong những cái thú khi đi chợ là ngoài mua sắm những vật dụng cần thiết là được cùng nhau thưởng thức những món ăn ưa thích. Phụ nữ thường rủ nhau ăn phở, ăn kem, dù đã mang theo cơm nắm. Còn cánh đàn ông lại rất ưa thích món thắng cố, họ cùng nhau nâng chén chúc cho tình bền chặt, có khi mải vui say ngả nghiêng cả đất trời, những người vợ Mông nhẫn nại đứng che ô cho chồng mà lây cả niềm vui bè bạn. Tan chợ có người quá chén được đặt nằm vắt ngang trên lưng ngựa, người vợ đi sau tay cầm đuôi ngựa vượt dốc. Mọi người lưu luyến chia tay, hẹn phiên chợ sau.

“văn hóa” mua bán người vùng cao đã mất bản sắc !

Đời sống ngày càng phát triển, Giao thông đi lại thuận tiện ở vùng cao Tây Bắc đã không còn những buổi chợ phiên nữa. Hầu hết chợ vùng cao đã được xây dựng khang trang hiện đại. Đất ở chợ vùng cao đều được tận dụng hết để xây kiốt, cửa hàng kể cả những khu đất trước đây buộc ngựa của các chàng trai cô gái H’Mông xuống chợ, cũng có giá cả chục tỷ đồng. Hình ảnh những con ngựa đứng lâu dậm chân, lồng hý vang một vùng thung lũng ngóng đợi chủ gặp gỡ, tâm tình gái bản bên, hay đang ngồi bên chén rượu, thưởng thức các món ăn trong chợ đã trở thành quá khứ. còn người dân tộc Thái đi chợ để mong được gặp nhau, không còn bán con gà mớ rau của nhà để có tiền mua mắm muối một phần khác đi chợ để buốn bán chủ yếu các mặt hàng thổ cẩm truyền thống và cũng mua đi bán lại những sản phẩm theo thị trường mong “ăn” chênh lệch về giá cả.

Bây giờ, khi có dịp đến các chợ của người vùng cao Tây Bắc, Du khách lại cảm thấy “sợ hãi” khi thấy những chàng trai cô gái H’Mông, Thái ngồi trên xe Win, đầu đội mũ bảo hiểm, tay cầm di động phóng băng băng không theo luật lệ nào. Các kiôt bán hàng lấn hết vỉa hè và các mặt hàng như thổ cẩm quần áo, giày dép đều được làm bằng máy, nhạt nhòa cùng một kiểu mẫu.

Bây giờ đi chợ vùng cao không còn như xưa nữa Những sản vật từ chai mật ong, gạo nếp tú lệ đến cây dược liệu chữa bệnh đều có thể là “không thật” . Có lẽ “văn hóa” mua – bán  của những con người vùng cao cần cù, thật thà sống giữa trùng trùng điệp của núi và mây cũng đã bị ảnh hưởng của từ nơi đô thị. Nhiều người có cái nhìn bi quan thì thất vọng còn nhiều người có cái nhìn khách quan, thực tế hơn thì coi đây là chuyện tất nhiên và tự nhủ nếu có lên vùng cao mua bán một sản phẩm gì đó thì cũng coi như đang ở siêu thị mà thôi.

Nguyễn Nhật Thanh

14:25:04 02-01-GMT+0700

VHDN: Trước đây, những tỉnh như Yên Bái, Điên Biên, Lai Châu được biết đến như nơi “Thâm sơn cùng cốc”, nơi “Cuối trời”. Thì nay quốc lộ 32 được đầu tư nâng cấp được thông tuyến và được coi là con đường huyết mạch quan trọng về giao thương của cả khu vực Tây […]

Đối tác của chúng tôi