Sự kiện - chuyên đề:

Vì sao giá điện, giá xăng lại khoác áo tàng hình?

Lý do nào khiến ngành Công thương kiên định giữ trong vòng bí mật những yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất và đời sống…

Lời nói thẳng của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã được dư luận và nhiều chuyên gia hết sức đồng tình. Vào tháng 4/2019, đề xuất đưa giá xăng, giá điện vào danh mục bí mật của ngành Công thương đã khiến nhiều người băn khoăn tự hỏi, trong một nền kinh tế đang vận động mạnh mẽ theo cơ chế thị trường có định hướng, tại sao giá xăng, giá điện lại được bảo vệ trong chiếc áo tàng hình? Giả sử đã có nhiều ưu ái cho các doanh nghiệp nhà nước đang nắm độc quyền ở các lĩnh vực này, liệu lợi ích này có song hành cùng với những nguồn thu dồi dào hơn cho ngân sách?

Quả thật, đã có quá nhiều nghi ngại về giá xăng, khi mà diễn biến của nó nhiều lần không đi cùng với nhịp điệu thế giới. Cùng với đó, quỹ bình ổn xăng dầu, khoản trả trước của người tiêu dùng để không vấp phải cú sốc khi giá tăng cao, lại luôn trong vòng nghi vấn về tính minh bạch.

Minh bạch hóa giá xăng sẽ mở ra cơ hội cho nhiều nhà đầu tư tư nhân tham gia thị trường.

Về giá điện, sau những nghi ngờ về việc điều chỉnh giá điện cơ sở chỉ trên 8% nhưng lại khiến hóa đơn tiền điện của nhiều hộ gia đình… nhảy cao xứng tầm kỷ lục Guinness, đã có quyết định kiểm tra, xác minh việc chấp hành quy định pháp luật trong việc điều chỉnh mức giá bán điện thời điểm ngày 20/3/2019, phương pháp tính giá và việc thu tiền điện thời gian qua. Theo thông tin mới nhất, đầu tháng 9/2019, Thanh tra Chính phủ đã đề nghị kéo dài thời hạn công bố thanh tra giá điện sang quý III/2019 và đã được chấp nhận. Chậm một chút cũng chấp nhận được.

Nỗ lực minh bạch của VCCI để giúp người dân và doanh nghiệp là không thể phủ nhận. Trong văn bản góp ý gửi tới Bộ Công thương về Dự thảo Danh mục bí mật nhà nước ngành Công thương, VCCI cho rằng không nên đóng dấu mật vì doanh nghiệp có nhu cầu cần biết sớm quyết định điều chỉnh giá điện, giá xăng từ phía Nhà nước.

Đặt cả giả thiết mối lo của ngành Công thương đến từ nguy cơ đầu cơ, tích trữ, VCCI khẳng định, điều đó là không thể với mặt hàng điện. Chỉ có một khả năng là hiện tượng gia tăng sử dụng điện trước mỗi dịp tăng giá có thể gây ảnh hưởng đến khả năng truyền tải của hệ thống đường dây, nhưng nguy cơ này không cao.

Còn với giá xăng, vì cơ chế điều chỉnh giá xăng dầu và phương pháp tính giá đã được quy định khá chi tiết tại Nghị định 83/2014/NĐ-CP, đã xuất hiện các dự báo và chúng không gây tác động gì lớn đến hoạt động mua bán xăng dầu bình thường trên thị trường.

Với những lập luận có lý có tình của VCCI, với sự mong mỏi của cộng đồng doanh nghiệp và người dân về “bạch hóa” giá xăng, giá điện, tưởng như không còn một lý do nào khiến ngành Công thương kiên định giữ trong vòng bí mật những yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất và đời sống nói trên. Vì thế, phản ứng được ghi nhận tới thời điểm này của ngành Công thương bị nhiều người ngầm hiểu là một sự lưỡng lự mà nguyên nhân thì không thể nói thành lời. Đáng tiếc hơn, lại có những cơ sở củng cố cho mối nghi này.

Đầu tiên là dấu hỏi về việc có hay không vấn đề lợi ích nhóm trong điều hành giá xăng và giá điện ở Việt Nam? Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Nghi Sơn đã đi vào hoạt động ổn định, giảm lượng xăng dầu nhập khẩu, nhưng với bất cứ đợt tăng giá nào, lý do được đưa ra đều là… do giá thế giới biến động. Nhịp điệu tăng nhanh giảm chậm duy trì trong nhiều năm nay và sự trùng hợp đến ngạc nhiên về việc mỗi khi giá xăng có thể giảm sâu lại xuất hiện thêm một khoản đóng góp ngay trên mỗi lít xăng mà người tiêu dùng mua vào khiến nỗi day dứt về tính minh bạch càng thêm hữu lý. Tréo ngoe hơn, tiếng nói thẳng thắn của dư luận khi được cất lên lại như dội vào vách đá và câu hỏi lặp lại với chính đôi tai của họ.

Sẽ có một sự an ủi nếu như người ta tin được rằng, mọi sự đóng góp của họ, xét đến cùng, đều làm lợi cho ngân sách. Tiếc là, phải cần sự lạc quan nhiều hơn mức trung bình để có thể tin chắc vào viễn cảnh này.

Trái lại, năng suất lao động rất cao của ngành điện, gấp 15,1 lần năng suất lao động bình quân của nền kinh tế, tính theo số liệu năm 2017, lại khiến chuyên gia kinh tế Bùi Trinh đặt ra nhiều nghi vấn. Cụ thể, năng suất lao động được Tổng cục Thống kê tính toán bằng cách lấy giá trị gia tăng chia cho số lao động. Giá trị gia tăng gồm có lương và lợi nhuận, mỗi lần tăng giá điện thì hoặc đi vào lương, hoặc đi vào lợi nhuận, hoặc đi vào cả hai.

Suy luận theo cách này, trong trường hợp đầu tiên, lương của người lao động ngành điện phải rất cao so với mặt bằng chung, điều chỉ đang xảy ra với cán bộ quản lý trong ngành điện. Về lợi nhuận, trong năm 2018, lợi nhuận sau thuế của EVN đạt gần 6.818 tỷ đồng nhưng tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu chỉ đạt 2,7% doanh thu. So sánh lợi nhuận trên vốn, con số lại càng khiêm tốn hơn. Vậy thì ai được hưởng lợi nhờ giá trị gia tăng rất cao của ngành điện như đề cập ở trên?

Thứ hai, tình trạng lạm phát dấu mật đã được nhiều vị chuyên gia và ĐBQH đề cập. Có vẻ như đây là vấn nạn chung mà chúng ta chưa có biện pháp khắc phục hiệu quả.

Nhìn về bản chất, tâm lý bao cấp, người nhà đóng cửa bảo nhau, hệ lụy của một nền kinh tế tập trung vẫn đang có đất sống, lệch pha hoàn toàn với mục tiêu xây dựng một môi trường cạnh tranh tự do, bình đẳng trong việc tiếp cận nguồn lực. Lẽ ra, điều này đã phải thay đổi từ rất lâu, nhưng khi Bộ Công thương, đơn vị chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về công nghiệp và thương mại vẫn còn đang cân lên, đặt xuống quá nhiều chiếc dấu mang chữ ‘mật’, đó thật sự là một tín hiệu đáng buồn.

Tất nhiên, vẫn có thể kỳ vọng sự đột phá đến từ thái độ kiên quyết của các nhà quản lý. Bởi lẽ nếu họ hành động theo quy luật thị trường, họ không những dẹp hồ nghi về “làm giá” mà còn tạo bước đệm đầu tiên cho thị trường xăng, thị trường điện cạnh tranh về nguồn cung và giá cả, đem lại lợi ích cao nhất cho doanh nghiệp, người tiêu dùng và rộng hơn là toàn nền kinh tế. Có lẽ, người dân chỉ cần tiếp tục kiên nhẫn chờ đợi một chút nữa thôi.

Theo BĐV

14:50:03 18-09-UTC

Lý do nào khiến ngành Công thương kiên định giữ trong vòng bí mật những yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất và đời sống… Lời nói thẳng của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã được dư luận và nhiều chuyên gia hết sức đồng tình. Vào tháng 4/2019, […]

Đối tác của chúng tôi