Thương mại điện tử và bài toán xây dựng Văn hóa kinh doanh chuẩn mực

VHDN: Sự bùng nổ của internet, mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử đã mở ra một không gian kinh doanh hoàn toàn mới, nơi mọi cá nhân, doanh nghiệp đều có thể trở thành người bán hàng chỉ với một chiếc điện thoại thông minh. Cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng, môi trường kinh doanh trực tuyến cũng đang bộc lộ nhiều bất cập: hàng giả, hàng nhái, quảng cáo sai sự thật, cạnh tranh không lành mạnh, lừa đảo trên không gian mạng… Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn làm suy giảm niềm tin thị trường. Bởi vậy, xây dựng văn hóa kinh doanh online chuẩn mực đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Nhiều gam màu sáng, tối

Những năm gần đây, thương mại điện tử Việt Nam liên tục ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao. Theo nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ phát triển thương mại điện tử hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Hàng triệu hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa đã tận dụng nền tảng số để mở rộng thị trường, tiếp cận khách hàng với chi phí thấp hơn so với mô hình kinh doanh truyền thống. Sự phát triển mạnh mẽ của các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng đã tạo thêm nhiều cơ hội việc làm, thúc đẩy tiêu dùng và góp phần chuyển đổi số nền kinh tế. Không ít doanh nghiệp Việt đã xây dựng được thương hiệu uy tín, chinh phục khách hàng trong nước và từng bước đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế thông qua môi trường số.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, thực trạng kinh doanh online hiện nay cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại. Tình trạng bán hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn tồn tại. Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến, người tiêu dùng có thể dễ dàng bắt gặp vô số sản phẩm được quảng cáo là “hàng xách tay”, “hàng chính hãng”, “giá sốc” nhưng thực tế lại không có bất kỳ giấy tờ chứng minh nguồn gốc nào. Một số cá nhân, tổ chức còn sử dụng hình ảnh của người nổi tiếng, chuyên gia hoặc cơ sở y tế để quảng bá sản phẩm khi chưa được phép; thổi phồng công dụng, đưa thông tin sai lệch nhằm đánh vào tâm lý người tiêu dùng. Đặc biệt, hình thức livestream bán hàng đang phát triển mạnh nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi không ít người bán sẵn sàng sử dụng chiêu trò gây sốc, tạo khan hiếm giả, “chốt đơn” bằng mọi giá. Không chỉ vậy, tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh cũng diễn ra khá phổ biến như tung tin thất thiệt để hạ uy tín đối thủ, sử dụng tài khoản ảo để đánh giá xấu sản phẩm của doanh nghiệp khác, mua bán lượt tương tác giả, thao túng đánh giá khách hàng hoặc bán phá giá nhằm loại bỏ đối thủ khỏi thị trường.

Ảnh minh họa

Đáng lo ngại hơn, các hành vi lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Nhiều đối tượng lập website giả mạo, giả danh thương hiệu lớn, yêu cầu chuyển khoản trước rồi chiếm đoạt tài sản. Không ít người tiêu dùng đã trở thành nạn nhân của các chiêu thức như giao hàng không đúng mô tả, không giao hàng sau khi nhận tiền hoặc đánh cắp thông tin cá nhân.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những tồn tại trong hoạt động kinh doanh trực tuyến hiện nay. Trước hết, một bộ phận người kinh doanh vẫn chạy theo lợi nhuận trước mắt, xem nhẹ các giá trị đạo đức và trách nhiệm xã hội. Tâm lý “bán được hàng bằng mọi giá” khiến họ sẵn sàng cung cấp thông tin sai lệch, kinh doanh hàng hóa không bảo đảm chất lượng hoặc thực hiện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Tiếp đến, rào cản gia nhập thị trường thương mại điện tử tương đối thấp. Chỉ với một tài khoản mạng xã hội hoặc gian hàng trực tuyến, bất kỳ ai cũng có thể tham gia kinh doanh. Điều này tạo thuận lợi cho hoạt động khởi nghiệp nhưng đồng thời cũng khiến công tác quản lý gặp nhiều khó khăn. Một nguyên nhân khác là không gian mạng có tính mở, xuyên biên giới, trong khi nhiều đối tượng vi phạm thường sử dụng tài khoản ảo, thay đổi thông tin liên tục, gây khó khăn cho việc xử lý. Bên cạnh đó, ý thức bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng còn hạn chế. Không ít người vẫn có tâm lý chuộng hàng giá rẻ, thiếu thói quen kiểm tra nguồn gốc sản phẩm, dễ tin vào quảng cáo trên mạng hoặc ngại phản ánh khi bị xâm hại quyền lợi.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh chưa quan tâm đúng mức đến việc xây dựng văn hóa kinh doanh số. Họ tập trung vào hoạt động bán hàng nhưng chưa đầu tư cho các giá trị nền tảng như tính minh bạch, trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu khách hàng hay chuẩn mực ứng xử trên môi trường trực tuyến.

Xây dựng môi trường kinh doanh số văn minh, lành mạnh

Để thương mại điện tử phát triển bền vững, việc xây dựng văn hóa kinh doanh online cần được thực hiện đồng bộ từ phía cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số và người tiêu dùng. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động thương mại điện tử, đặc biệt là các quy định liên quan đến xác thực người bán, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý hành vi gian lận trên môi trường số. Cùng với đó, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi kinh doanh hàng giả, quảng cáo sai sự thật, lừa đảo trực tuyến.

Các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội cũng cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm duyệt nội dung, xác minh thông tin người bán, kịp thời gỡ bỏ sản phẩm vi phạm, đồng thời xây dựng cơ chế tiếp nhận và giải quyết khiếu nại minh bạch, hiệu quả.

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, văn hóa kinh doanh phải được coi là tài sản vô hình nhưng có giá trị lâu dài. Uy tín, sự trung thực và trách nhiệm với khách hàng chính là nền tảng để tạo dựng thương hiệu bền vững trong môi trường số. Người bán cần công khai đầy đủ thông tin về sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ, giá cả, chính sách bảo hành và đổi trả; tuyệt đối không quảng cáo sai sự thật hoặc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của khách hàng để trục lợi. Việc bảo vệ thông tin cá nhân của khách hàng, ứng xử văn minh trên không gian mạng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế cũng cần trở thành chuẩn mực trong văn hóa kinh doanh online.

Bên cạnh đó, các hiệp hội ngành nghề cần đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng bộ quy tắc ứng xử và tôn vinh những doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến tiêu biểu, qua đó lan tỏa các giá trị tích cực trong cộng đồng doanh nghiệp. Về phía người tiêu dùng, cần nâng cao kỹ năng số, chủ động tìm hiểu thông tin, lựa chọn các địa chỉ mua sắm uy tín, kiểm tra kỹ sản phẩm trước khi giao dịch và mạnh dạn phản ánh, tố giác các hành vi vi phạm. Một thị trường chỉ thực sự lành mạnh khi người tiêu dùng trở thành những “người giám sát” tích cực.

Trong bối cảnh kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay doanh thu mà còn là câu chuyện về niềm tin và trách nhiệm. Nếu thiếu nền tảng văn hóa kinh doanh, mọi lợi thế công nghệ đều có thể bị đánh mất.

Xây dựng văn hóa kinh doanh online chuẩn mực, lấy sự trung thực, minh bạch và tôn trọng khách hàng làm giá trị cốt lõi chính là con đường để hình thành một môi trường thương mại điện tử văn minh, an toàn và phát triển bền vững, đóng góp tích cực cho quá trình xây dựng nền kinh tế số quốc gia.

Ngọc Diệp

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 7/2026)

11:18:21 03-08-2026