Xử lý dứt điểm trụ sở dôi dư

VHDN: Quý III năm 2025, cả nước hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy các bộ, ngành, cơ quan trung ương, đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, bỏ cấp huyện để trở thành chính quyền địa phương 2 cấp thì một tồn tại rất lớn là tình trạng dôi dư trụ sở với khối nhà, đất ở mức rất cao, tạo áp lực lên vấn đề quản lý tài sản công, đồng thời đặt ra phương án xử lý. Nhà nước cần có cơ chế, chính sách đặc thù,…

Theo Bộ Tài chính, cả nước còn tới hơn 11.000 trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp công lập với diện tích đất rất lớn, những toà nhà, cụm toà nhà khá đồ sộ, khang trang chưa được xử lý, đang tồn đọng, lãng phí lớn. Nhiều công trình đã và đang xuống cấp nghiêm trọng. Hầu hết chính quyền các tỉnh, thành phố đang lúng túng trong việc rà soát, phân loại, xác định giá trị và xây dựng phương án xử lý, bởi “điểm nghẽn” là sự chồng chéo giữa Luật Đất đai, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Quản lí sử dụng Tài sản công, Luật Giá. Đồng thời thiếu nhân lực chuyên trách, tâm lý e ngại trách nhiệm; đã thế lại có tình trạng mất cân xứng, nơi thừa trụ sở, nơi lại thiếu đất xây dựng trường học, bệnh viện, khu vui chơi giải trí,v.v…

Ảnh minh họa.

Đến đầu năm 2026 cả nước đã có gần 26.000 cơ sở nhà đất hoàn thành bước 1 xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng và khai thác công năng. Trong đó, xử lý được 17.496 trụ sở công (chiếm 66%) song hiện tại vẫn còn hơn 11.000 cơ sở đang chờ phương án sắp xếp, chuyển giao hoặc bàn giao, tổ chức đấu giá.

Một số thành phố có khối lượng trụ sở dôi dư rất lớn như: Thủ đô Hà Nội quản lý 5.200 trụ sở, có 291 trụ sở và cơ sở cần xử lý. Thành phố Hồ Chí Minh cũng dôi dư 1.087 trụ sở, trong khi 2 đô thị đặc biệt này rất thiếu đất xây trường học, bệnh viện, công viên, công trình công cộng khác,v.v…

Việc sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh tạo ra 4.226 trụ sở công dôi dư tại 52 tỉnh, thành phố cũ. Các cơ quan chức năng đang xây dựng phương án xử lý, tránh lãng phí, Trước đó, đã có gần 17.500 trụ sở dôi dư từ cấp xã, cấp huyện đã được xử lý nhưng vẫn còn hơn 9.000 cơ sở cần tiếp tục giải quyết. Sau khi sắp xếp, sáp nhập 63 tỉnh, thành phố còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, tổng số trụ sở công tiếp tục được sử dụng là 33.956 cơ sở.

Theo 2 bản quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 của Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, với diện tích đất xây dựng mới hơn 125 ha, thì tới đây hầu hết các cơ quan Trung ương thực hiện lộ trình di dời trụ sở ra khỏi nội đô về phía Tây và Tây Hồ Tây thì sẽ dôi dư nhiều trụ sở nữa. Còn vừa qua, Hà Nội rà soát khoảng 1.000 cơ sở, chọn ra hơn 400 trụ sở dôi dư để chuyển đổi công năng thành trường học, cơ sở y tế và công trình công cộng khác. Nhiều tỉnh đang chủ động rà soát, chuyển đổi công năng như: thành phố Đồng Nai chỉ đạo “nóng” xử lý 190 trụ sở cấp xã. Tỉnh Đồng Tháp cũng đang rà soát để xử lý 511 cơ sở nhà, đất dôi dư,v.v.…

Hiện nay, có tình trạng một số nhà, đất dôi dư chưa được sử dụng vào mục đích công trình công cộng: Thư viện, công viên, thiết chế văn hoá, thể thao, khu vui chơi giải trí,v.v… do phải làm các thủ tục chuyển đổi công năng, thanh lý tài sản trên đất, điều chỉnh quy hoạch, trong khi đó, nhiều trường hợp trụ sở không có hoặc bị mất giấy tờ pháp lý về nhà, đất. Một số trường hợp đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm. Do đó, việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý theo quy định cần có thời gian.

Cần có cơ chế, chính sách đặc thù mang tính đột phá để xử lý. Theo Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, cần tập trung xử lý dứt điểm, nhanh chóng các trụ sở dôi dư sau sáp nhập, sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, hạn chế tối đa xây mới, trọng tâm là đơn giản hoá thủ tục, phân cấp mạnh, đẩy mạnh chuyển đổi công năng, bán đấu giá hoặc bàn giao lại tài sản để tránh lãng phí và xuống cấp.

Để thực hiện chủ trương đó của Đảng và trong tình hình khó khăn, phức tạp như hiện nay cần có cơ chế, chính sách đặc thù mang tính đột phá để tháo gỡ những “điểm nghẽn” phát sinh trong thực tiễn. Xử lý việc lớn này phải có một nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù quy định đơn giản hoá thủ tục, cho phép chuyển giao tài sản theo nguyên trạng và mở rộng phương án chuyển đổi công năng (làm nhà ở xã hội, trường học, cơ sở y tế, văn hoá, công viên,v.v…). Đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, cơ sở trong việc quyết định phương án thanh lý, chuyển đổi công năng, bán đấu giá nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý. Đối với vùng sâu, vùng xa, khó khăn bán đấu giá cần có phương án thanh lý, hoặc chuyển đổi công năng, bàn giao tài sản cho đơn vị có nhu cầu. Cơ chế, chính sách đặc thù này nhằm xử lý dứt điểm, bàn giao nhà, đất cho tổ chức, đơn vị, cá nhân có nhu cầu một cách nhanh chóng, thuận lợi.

Để làm tốt công việc đó, cần tổng rà soát cập nhật dữ liệu và tình trạng sử dụng nhà, đất công dôi dư. Kiểm kê, xây dựng hệ thống dữ liệu, số hoá để theo dõi, giải quyết. Việc xử lý tài sản công (trụ sở dôi dư) là việc lớn, việc khó, phức tạp nhưng bắt buộc phải làm, làm nhanh, dứt điểm. Nếu không thực hiện nghiêm túc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều hành quản lý và phát triển kinh tế – xã hội. Từ đó, yêu cầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương tập trung chỉ đạo vào việc khai thác, xử lý theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp thực thi chậm hoặc làm sai quy định. Trong việc này, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan trung ương và địa phương tiến hành đồng bộ các giải pháp, quyết liệt, minh bạch.

Chuyển trụ sở dôi dư cho các cơ quan, đơn vị thiếu nơi làm việc, hoặc đang làm việc tại trụ sở xuống cấp, thay vì xây mới, thuê mới tốn kém. Linh hoạt điều chỉnh công năng để phục vụ các mục tiêu xã hội như: bệnh viện, trường học, nhà ở công vụ, kí túc xá sinh viên, các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức. Đối với các trường hợp sử dụng sai mục đích, để hoang hoá hoặc để trụ sở xuống cấp nghiêm trọng cần xử lý trách nhiệm đối với lãnh đạo cơ quan, đơn vị sử dụng tài sản công bị lãng phí. Phải có chế tài đủ mạnh nhằm khắc phục tình trạng buông lỏng quản lý, sử dụng tuỳ tiện gây thiệt hại cho ngân sách.

Giải quyết tốt chủ trương này vừa chống lãng phí vừa có thêm nguồn lực để phát triển kinh tế – xã hội. Bài học tỉnh Hà Tây (cũ) sáp nhận vào Thủ đô Hà Nội cách đây 18 năm nhưng cho đến nay vẫn tồn tại một số trụ sở đang bị hoang phế, vừa xuống cấp trầm trọng, đổ nát vừa lãng phí không nhỏ. Đó là trụ sở Viện Kiểm sát nhân dân Hà Tây bỏ hoang, cây cối mọc um tùm, tường ngoài tróc vữa, nhiều căn phòng cửa xập xệ, kính vỡ tan hoang. Khu nhà 2 tầng do ngành thống kê quản lí bị xuống cấp nghiêm trọng, hàng cây xanh, cỏ dại mọc um tùm. Trên phố Nguyễn Trãi (Hà Đông) hàng loạt trụ sở bỏ hoang, nhiều vết nứt quanh tường, nhất là dãy nhà số 5 và 2A thuộc ngành toà án quản lí trở thành nơi đổ rác,v.v…

Về trụ sở dôi dư có 2 nhóm tài sản công: Trụ sở hành chính và tài sản, trang thiết bị bên trong (bàn ghế, tủ tài liệu, máy tính, máy in, xe ô tô công vụ,v.v…) cũng cần bán đấu giá. Phức tạp là đất, nhà phải xử lý theo quy trình, quy hoạch, cơ chế, chính sách, giá cả theo các luật và quyết định của cấp có thẩm quyền. Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư đã được chuyển giao về địa phương và được xử lý theo hình thức giao đất, cho thuê đất, người được giao phải hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất tại thời điểm bàn giao. Đối với trường hợp chủ sử dụng đất có nhu cầu, tiếp nhận tài sản, cơ quan quản lý sẽ ban hành quyết định và tổ chức thực hiện bàn giao. Tổ chức, cá nhân nhận tài sản có trách nhiệm hoàn trả giá trị còn lại theo sổ sách kế toán, trừ trường hợp là cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang Nhân dân, cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội thì không phải hoàn trả. Nếu tổ chức, cá nhân có đất không có nhu cầu tiếp nhận tài sản, cơ quan quản lý được thực hiện thanh lý tài sản theo hình thức phá dỡ, huỷ bỏ và bàn giao lại mặt bằng.

Trong giai đoạn này, các cơ quan, địa phương tăng tốc xử lý bước 2, giai đoạn then chốt quyết định hiệu quả khai thác tài sản là các trụ sở dôi dư. Với sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt của Chính phủ, chắc chắn sẽ tháo gỡ mọi vướng mắc về cơ chế, chính sách, rút ngắn thời gian xử lý. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng quỹ nhà, đất dôi dư hình thành từ việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính cũng như triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Kim Quốc Hoa

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 5/2026)

09:29:17 11-05-2026