Điện tử, máy móc tiếp tục là nhóm kéo nhập khẩu tăng mạnh
Tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu làm rõ nguyên nhân nhập siêu gia tăng, nhất là trong bối cảnh khu vực doanh nghiệp trong nước có tốc độ tăng xuất khẩu chậm nhưng kim ngạch nhập khẩu vẫn ở mức cao.
Theo số liệu của Cục Hải quan, 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 660 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt gần 320 tỷ USD, tăng 21,7%, còn nhập khẩu đạt khoảng 340 tỷ USD, tăng 34,8%.
Việc nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu hơn 20 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu hơn 10 tỷ USD cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, nhập siêu hiện nay chủ yếu đến từ các nhóm hàng phục vụ sản xuất thay vì hàng tiêu dùng. Tư liệu sản xuất chiếm hơn 94% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong khi hàng tiêu dùng chưa tới 6%.
Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là nhóm có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất, đạt gần 136 tỷ USD, tăng khoảng 54 tỷ USD so với cùng kỳ. Trong khi đó, xuất khẩu nhóm hàng này đạt hơn 85 tỷ USD, cho thấy khoảng cách lớn giữa kim ngạch nhập và xuất.
Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng cũng ghi nhận kim ngạch nhập khẩu hơn 41 tỷ USD, tăng khoảng 7,6 tỷ USD. Tính chung, nhóm điện tử và máy móc chiếm hơn 70% phần kim ngạch nhập khẩu tăng thêm trong 7 tháng.
Ngoài ra, nhập khẩu xăng dầu, than, hóa chất, kim loại, sắt thép và linh kiện ô tô cũng tăng đáng kể.
Xét theo thị trường, Trung Quốc và Hàn Quốc tiếp tục là hai nguồn nhập siêu lớn của Việt Nam. Trong 7 tháng, Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc 138,6 tỷ USD, trong khi xuất khẩu sang thị trường này đạt 45,6 tỷ USD, dẫn tới nhập siêu 93 tỷ USD. Với Hàn Quốc, nhập khẩu đạt 51,4 tỷ USD, tăng 52,4%, đưa mức nhập siêu lên 32,4 tỷ USD.
Kiểm soát nhập khẩu phải gắn với tăng nội lực sản xuất
Một điểm đáng chú ý khác nằm ở sự khác biệt giữa hai khu vực doanh nghiệp. Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong xuất khẩu với 255,89 tỷ USD, chiếm hơn 80% tổng kim ngạch và duy trì xuất siêu gần 8 tỷ USD.
Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp 63,64 tỷ USD vào kim ngạch xuất khẩu nhưng lại nhập siêu khoảng 28,5 tỷ USD. Điều này phản ánh mức độ phụ thuộc đáng kể của doanh nghiệp nội địa vào nguyên liệu, máy móc, thiết bị và các yếu tố đầu vào từ bên ngoài.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, kiểm soát nhập siêu cần được thực hiện song song với thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu. Việc giảm nhập khẩu một cách cơ học không phải giải pháp căn cơ nếu nguyên nhân chính đến từ nhu cầu nhập nguyên liệu, máy móc phục vụ sản xuất.
Do đó, Bộ Công Thương được yêu cầu làm việc với những doanh nghiệp, tập đoàn có mức chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Những doanh nghiệp FDI có kim ngạch nhập khẩu lớn hoặc tăng nhập khẩu đột biến cũng cần được rà soát, kiểm tra.
Về dài hạn, việc phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng nguồn cung nguyên vật liệu trong nước được xem là hướng đi quan trọng. Cùng với đó, cần rà soát những nhóm hàng công nghiệp mà Việt Nam đã có khả năng sản xuất để nghiên cứu chính sách thuế phù hợp, tạo thêm động lực cho doanh nghiệp trong nước mở rộng sản xuất và từng bước thay thế nguồn cung nhập khẩu.
Trong những tháng cuối năm, việc thúc đẩy xuất khẩu vì thế không chỉ nhằm gia tăng kim ngạch mà còn phải hướng tới nâng cao giá trị nội địa trong sản phẩm xuất khẩu. Khi năng lực sản xuất trong nước được cải thiện, cán cân thương mại mới có thể được cân bằng theo hướng bền vững, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào.
