Sự kiện - chuyên đề:

NSND Nguyễn Công Nhạc: Người thầy bền bỉ truyền lửa cho nhiều thế hệ nghệ sĩ múa Việt Nam

VHDN: Hơn sáu thập kỷ gắn bó với nghệ thuật múa, NSND Nguyễn Công Nhạc đã đi qua nhiều vai trò: nghệ sĩ biểu diễn, biên đạo, nhà quản lý, nhà giáo. Dù ở cương vị nào, ông cũng dành tâm huyết cho việc đào tạo con người, góp phần bồi đắp đội ngũ nghệ sĩ và định hình diện mạo nghệ thuật múa Việt Nam.

 

Người thầy chưa bao giờ rời bục giảng

Có những nghệ sĩ được nhớ đến bởi những vai diễn để đời, có những biên đạo được ghi dấu ấn bằng các tác phẩm có giá trị. Nhưng cũng có những con người để lại di sản bền lâu qua chính các thế hệ học trò mà họ dìu dắt. NSND Nguyễn Công Nhạc là một trong những người như thế.

Từ cậu bé được tuyển vào khóa I Trường Múa Việt Nam năm 1959 đến người nghệ sĩ ballet thế hệ đầu tiên, nguyên Giám đốc Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, rồi người thầy miệt mài đứng lớp ở tuổi 80, hành trình của ông gắn liền với sự phát triển của nghệ thuật múa.

Tại khoa Múa, Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà nội, hình ảnh người thầy tóc bạc lặng lẽ quan sát từng chuyển động của sinh viên đã trở lên quen thuộc. Ông kiên nhẫn chỉnh lại một cánh tay, một dáng đứng hay một ánh mắt chưa đúng tinh thần của nhân vật.

Những góp ý ngắn gọn đúng trọng tâm cũng đủ để người học trò hiểu mình cần thay đổi điều gì. Từng đảm nhiệm cương vị Giám đốc Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật và Huân chương Hiệp sĩ Văn học và Nghệ thuật của Cộng hòa Pháp. Thế nhưng, khi được hỏi điều khiến ông tự hào nhất trong hơn sáu mươi năm làm nghề, NSND Nguyễn Công Nhạc không nhắc đến những danh hiệu hay chức vụ từng đảm nhiệm. Ông chỉ mỉm cười: “Điều làm tôi hạnh phúc nhất là nhìn thấy học trò trưởng thành.”

Với NSND Nguyễn Công Nhạc, sáng tác và quản lý đều quan trọng, nhưng đào tạo con người là giá trị có sức lan tỏa lâu dài. Đõ cũng chính là tinh thần xuyên suốt trong hành trình nghệ thuật của ông.

Từ khóa đầu tiên đến hành trình nghệ thuật

NSND Nguyễn Công Nhạc sinh năm 1946 tại Hà Nội, trong một gia đình nông dân. Năm 1959, khi đang học lớp 6, ông được đoàn tuyển sinh của Trường Múa Việt Nam lựa chọn vào khóa đào tạo đầu tiên, hệ bảy năm. Ông luôn xem cơ hội ấy là bước ngoặt mở ra con đường nghệ thuật của mình. Những năm tháng học tập tại trường đã đặt nền móng cho kỹ thuật biểu diễn, tinh thần kỷ luật và ý thức lao động nghệ thuật nghiêm túc. Sau khi tốt nghiệp, năm 1966, ông được Nhà nước cử sang Liên Xô học chuyên ngành Huấn luyện – Biên đạo tại Học viện Nghệ thuật Sân khấu Matxcơva. Quá trình học tập kéo dài đến năm 1973, giúp ông tiếp cận sâu hơn với ballet, cấu trúc tác phẩm và tư duy biên đạo.

Năm 1973, trở về nước, Nguyễn Công Nhạc bắt đầu giảng dạy tại Trường Múa Việt Nam. Qua nhiều năm đứng lớp, ông trực tiếp đào tạo nhiều thế hệ học trò, trong đó có những nghệ sĩ sau này trở thành nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú, giảng viên và biên đạo như NSND Phạm Anh Phương, NSND Hữu Từ, NSND Thu Hà, NSND Quỳnh Như…

Với ông, một động tác chưa chuẩn có thể phải luyện tập nhiều lần; một đoạn biên đạo chưa đạt yêu cầu cần được nghiên cứu, chỉnh sửa cho đến khi tìm được cách biểu đạt phù hợp. Sự nghiêm khắc của ông không nhằm tạo áp lực, mà để học trò hiểu rằng nghệ thuật đòi hỏi sự kiên trì và không chấp nhận thái độ dễ dãi. Sau những giờ tập, ông vẫn dành thời gian lắng nghe, động viên và chia sẻ với học trò bằng sự chân thành, gần gũi.

Song hành với công tác đào tạo là hành trình sáng tạo bền bỉ. Với NSND Nguyễn Công Nhạc, mỗi tác phẩm cần mở ra một khám phá trong ngôn ngữ nghệ thuật, đồng thời tìm được cách biểu đạt phù hợp với tư tưởng và cảm xúc mà tác phẩm hướng tới. Ngay từ tác phẩm đầu tay “Bài ca chim Ưng”, ông đã thử nghiệm kết hợp ballet với chất liệu múa Tây Nguyên. Đến “Tranh tứ bình”, ngôn ngữ ballet gặp gỡ tinh thần múa dân gian đồng bằng Bắc Bộ, tạo nên sắc thái riêng. Ông không sử dụng chất liệu dân gian đơn thuần để minh họa, mà chắt lọc tinh thần văn hóa Việt Nam và chuyển hóa vào ngôn ngữ hình thể hiện đại. Dòng tìm tòi ấy tiếp tục được thể hiện qua nhiều tác phẩm như: “Tiếng trống Xô Viết”, “Bên dòng Lô năm xưa”, “Ngôi sao Đồng Lộc”, “Tiếng gọi nơi hoang dã”, “Huyền thoại mẹ”, “Trương Chi” và “Ngọn lửa Hà Thành”. Ở mỗi tác phẩm, ông lựa chọn cách tiếp cận riêng, từ khai thác chất liệu dân gian đến thử nghiệm sự kết hợp giữa ballet và múa đương đại. Theo ông, sáng tạo không đồng nghĩa với việc chạy theo cái mới bằng mọi giá. Điều quan trọng là tìm ra ngôn ngữ biểu đạt thích hợp, làm nổi bật tư tưởng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Quan điểm ấy góp phần tạo nên dấu ấn học thuật và bản sắc trong các sáng tác của ông.

Người lãnh đạo luôn hướng về phòng tập

Năm 1980, NSND Nguyễn Công Nhạc chuyển công tác về Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam. Tại đây, ông vừa tham gia biên đạo, vừa trực tiếp huấn luyện diễn viên và góp phần xây dựng lực lượng nghệ sĩ kế cận. Năm 1999, ông được giao trọng trách Giám đốc Nhà hát. Năm 2000, ông tiếp tục đảm nhiệm cương vị Phó Tổng Thư ký, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam.

Dù khối lượng công việc quản lý ngày càng lớn, ông vẫn dành nhiều thời gian cho sàn tập. Ông thường xuyên theo dõi quá trình luyện tập, chỉnh sửa động tác và trao đổi trực tiếp với diễn viên. Với ông, muốn xây dựng một nhà hát vững mạnh, trước hết phải có đội ngũ nghệ sĩ được đào tạo bài bản, có năng lực và ý thức rèn luyện thường xuyên. Ông quan niệm: “Người biên đạo không chỉ sáng tác tác phẩm mà còn phải bồi dưỡng diễn viên. Đó là trách nhiệm không thể tách rời.” Tư duy ấy cho thấy sự gắn bó giữa sáng tạo, đào tạo và quản lý trong suốt quá trình công tác của ông.

Nhìn lại chặng đường đã qua, NSND Nguyễn Công Nhạc cho rằng thế hệ nghệ sĩ hôm nay có nhiều điều kiện thuận lợi hơn trước. Người trẻ được tiếp cận công nghệ hiện đại, có thêm cơ hội giao lưu quốc tế và học hỏi những xu hướng nghệ thuật mới. Ông đánh giá: “Tôi thấy lớp trẻ bây giờ rất thông minh, năng động và sáng tạo.” Tuy vậy, ông cũng bày tỏ trăn trở trước áp lực mưu sinh mà nhiều nghệ sĩ trẻ đang phải đối mặt. Khi phải dành quá nhiều thời gian lo toan cuộc sống, họ sẽ khó có điều kiện đầu tư chiều sâu cho nghiên cứu, rèn luyện và sáng tạo. “Tài năng cần được nuôi dưỡng trong một môi trường ổn định. Nếu người nghệ sĩ phải gánh quá nhiều áp lực ngoài nghề thì rất khó phát huy hết khả năng”, ông chia sẻ. Từ thực tế đó, ông mong muốn có thêm những cơ chế, chính sách phù hợp để người có năng lực được tạo điều kiện phát triển lâu dài, đóng góp nhiều hơn cho nghệ thuật nước nhà.

Tiếp tục truyền nghề ở tuổi 80 Năm 2007, NSND Nguyễn Công Nhạc nghỉ hưu theo chế độ. Tuy nhiên, dấu mốc này chỉ khép lại một cương vị quản lý, không phải điểm dừng của hoạt động nghệ thuật. Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục giảng dạy chuyên ngành Biên đạo múa tại Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội và tham gia đào tạo tại nhiều cơ sở nghệ thuật. Ở tuổi 80, ông vẫn đều đặn đứng lớp, chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn thế hệ trẻ. Ông nói: “Tôi không nhớ mình đã dạy bao nhiêu học trò, cũng không nhớ hết các giải thưởng các em đạt được. Nhưng mỗi lần thấy các em thành công, tôi đều rất vui.”

 

Hồng Nhung

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 11/2026)

09:09:40 15-11-2026

VHDN: Hơn sáu thập kỷ gắn bó với nghệ thuật múa, NSND Nguyễn Công Nhạc đã đi qua nhiều vai trò: nghệ sĩ biểu diễn, biên đạo, nhà quản lý, nhà giáo. Dù ở cương vị nào, ông cũng dành tâm huyết cho việc đào tạo con người, góp phần bồi đắp đội ngũ nghệ […]

Đối tác của chúng tôi