Báo chí là “Cầu nối” và “Người dẫn đường” để công chúng đồng thuận, tham gia vào quá trình phát triển đất nước

VHDN: Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình, Đảng ta, Nhân dân ta nỗ lực thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phát triển đất nước xoay quanh 5 trụ cột chính: Dựa trên khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; hoàn thiện thể chế, giải phóng mọi nguồn lực; phát triển kinh tế nhanh (tăng trưởng 10%/năm trở lên) nhưng bền vững, chất lượng cao; xây dựng nền văn hóa, con người là trung tâm; giữ vững quốc phòng – an ninh, mở rộng đối ngoại, hội nhập quốc tế sâu rộng. Chiến lược phát triển đó đòi hỏi báo chí cách mạng có vai trò “dẫn dắt” và là “người đưa đường” để công chúng đồng thuận, tích cực tham gia thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong quá trình phát triển của quốc gia…

Trong giai đoạn hiện nay, trước sự chuyển biến mạnh mẽ của đất nước, trách nhiệm cốt lõi của nhà báo là giữ vững bản lĩnh chính trị và nhân cách, nêu cao vai trò, trách nhiệm là “cầu nối” và “người dẫn đường” để thông tin trung thực, định hướng đúng dư luận xã hội, bảo vệ đường lối, pháp luật; kiên định tôn chỉ, mục đích của báo chí cách mạng; đồng thời tôn trọng sự thật, đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết, không chùn bước trước khó khăn, đe dọa và mọi sự cám dỗ, thực sự là “tấm lá chắn” vượt qua sự choáng ngợp bởi sự bùng nổ của mạng xã hội. Mặt khác, không chùn bước trước các thế lực thù địch sử dụng công cụ tuyên truyền chống phá cách mạng bằng những luận điệu xuyên tạc, bịa đặt, gây hoang mang trong Nhân dân.

Trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI), nhà báo không chỉ cần kỹ năng tác nghiệp sắc bén, chính xác mà còn phải có lương tâm trong sáng, đấu tranh mạnh mẽ bảo vệ công lý, lẽ phải. Nhà báo chân chính phải là “chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng” và vì sự phát triển của đất nước, vì hạnh phúc của Nhân dân. Báo chí cách mạng là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân; phát huy chức năng phát hiện, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và hiện tượng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), của mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến… vừa là cơ hội vừa là thách thức lớn nhất của người làm báo hiện nay. Sự bùng nổ này có thể làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông toàn cầu. Bởi AI dẫn dắt người ta tìm tòi, có khả năng tổng hợp, phân tích rất nhanh hàng triệu nguồn tin từ Internet, báo chí và mạng xã hội trong khoảng thời gian cực ngắn (tính bằng giây). Đây cũng là cơ hội để nhà báo phát hiện nhanh xu hướng, chủ đề nóng và kịp thời những thông tin quan trọng. Mặt khác, các công cụ AI hỗ trợ dịch thuật nhanh chóng, chuẩn xác mọi thông tin. Do vậy, hãy coi trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội là người bạn khách quan của nhà báo, bởi công nghệ mới này là công cụ thiết thực nếu biết khai thác, sử dụng đúng phương pháp. Còn nhà báo không giữ được đạo đức nghề nghiệp thì sẽ bị cuốn theo dòng chảy thông tin ảo và như vậy sẽ đánh mất giá trị cốt lõi của người chiến sĩ trên mặt trận báo chí – truyền thông.

Do vậy, nghiệp vụ của nhà báo là mở rộng khả năng tương tác và điều tiết nội dung. Thông tin xấu độc, giả mạo thường lan truyền nhanh, thu hút bạn đọc mà khó kiểm soát. Sự cạnh tranh phi truyền thống dễ lấn át thông tin lành mạnh, dẫn đến nguy cơ đánh mất vai trò định hướng của báo chí cách mạng, cũng như vai trò phản biện xã hội; sức ép chạy theo tương tác làm xói mòn đạo đức và tính trung thực của báo chí.

Chức năng, nhiệm vụ của báo chí trong giai đoạn mới phải tiếp tục và không ngừng phát huy các giá trị cốt lõi, đồng thời chuyển đổi mạnh mẽ để thích ứng trong kỷ nguyên mới. Hơn lúc nào hết, nhiệm vụ thông tin, truyền thông trên lĩnh vực báo chí cần một bước chuyển mới, chủ động, sáng tạo, chuyên nghiệp, hiện đại, thực hiện chức năng “dẫn dắt”, định hướng, làm chủ trên trận địa thông tin. Người làm báo vừa là “người mở đường”, vừa là “người dẫn đường”, nhân tố quyết định cho dòng chảy thông tin tích cực. Thông tin phải nhanh hơn, hấp dẫn hơn, đa dạng hơn, phong phú hơn và hiệu quả hơn. Báo chí không chỉ cung cấp thông tin khách quan, chính xác, toàn diện, chủ động định hướng tư tưởng, dẫn dắt dư luận xã hội trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm mà còn góp phần nâng cao dân trí, xây dựng hệ giá trị văn hóa, đạo đức xã hội, đáp ứng nhu cầu văn hóa, tinh thần lành mạnh của công chúng. Đồng thời, cung cấp tri thức về mọi mặt đời sống để truyền cảm hứng, dẫn dắt xã hội. Mặt khác, báo chí cần tăng cường đấu tranh phản bác các thông tin sai trái, độc hại và tích cực tham gia chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Bước vào kỷ nguyên vươn mình, các tổ chức Đảng, các cơ quan Nhà nước, chính quyền các địa phương thực hiện tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối trung gian, giảm biên chế, cho nên báo chí cũng theo đó giảm mạnh số cơ quan báo chí, truyền thông, sáp nhập đầu mối. Không chỉ ở các cơ quan Trung ương mà các địa phương cũng sáp nhập cơ quan báo chí với Đài Phát thanh – Truyền hình thành mô hình mới (Báo – Đài), giải thể nhiều cơ quan báo chí trực thuộc các ngành, tổ chức chính trị – xã hội cấp tỉnh. Theo số liệu chưa đầy đủ, số người làm báo cả nước sẽ giảm khoảng 18.000 người. Đây là một bước ngoặt mang tính lịch sử đối với báo chí cách mạng nước ta.

Giảm số lượng cơ quan báo chí, giảm số lượng người làm báo nhưng nhiệm vụ tuyên truyền không giảm, đòi hỏi phải nâng cao chất lượng đội ngũ. Hơn lúc nào hết, hệ thống báo chí phải đổi mới mô hình quản trị, quy trình sản xuất và phân phối nội dung. Từ đó, đòi hỏi những người làm báo cần áp dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn để sáng tạo các hình thức truyền thông đa phương tiện nhằm thu hút công chúng bạn đọc, bạn nghe, bạn nhìn. Đồng thời, xây dựng các mô hình kinh doanh báo chí bền vững, giảm sự phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước và quảng cáo mang tính truyền thống.

Để hoàn thành sứ mệnh cao cả của báo chí cách mạng, cần xây dựng cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo chuyên nghiệp, vững vàng về chính trị, tinh thông nghiệp vụ, am hiểu công nghệ, có đạo đức nghề nghiệp theo phương châm “bút sắc, lòng trong”. Đối với cơ quan báo chí, đặc biệt nhấn mạnh vai trò người đứng đầu (Tổng Biên tập) và những biên tập viên, cán bộ chủ chốt. Tổng Biên tập là người đại diện pháp luật của cơ quan báo chí như một thủ lĩnh, vừa là người chỉ đạo tác nghiệp vừa là một chính khách giữ trọng trách tối cao trong phạm vi được phân công, được giao nhiệm vụ. Ngoài đức tính gương mẫu, nói đi đôi với làm thì năng lực của người đứng đầu về quản lý, điều hành phải như “con dao pha”, như “con ong chúa” với khả năng quy tụ, là trung tâm đoàn kết. Người đứng đầu phải biết dùng cấp dưới giỏi hơn mình trên từng bình diện, từng mặt; tôn trọng và biết lắng nghe ý kiến, sáng kiến của mỗi cá nhân để khai thác thế mạnh của từng thành viên trong lao động sáng tạo. Thực tiễn cho thấy, cơ quan chủ quản nào chọn được Tổng Biên tập đáp ứng được các tiêu chí của người đứng đầu thì cơ quan báo chí đó mạnh, phát triển tốt, nội bộ đoàn kết, đời sống cán bộ, phóng viên, biên tập viên, nhân viên ổn định, được cải thiện. Còn sẽ là ngược lại nếu người đứng đầu không đáp ứng được các tiêu chí, tiêu chuẩn tối thiểu của một Tổng Biên tập.

Quản lý cơ quan báo chí giống như người biết kê cái kiềng ba chân vững chãi. Chân kiềng thứ nhất là xây dựng bộ máy tinh gọn với những cán bộ, phóng viên, biên tập viên cứng tay nghề, tinh thông nghiệp vụ, sắc sảo, chủ động, sáng tạo và có phẩm chất, đạo đức trong sáng theo 10 điều quy định về đạo đức nghề nghiệp của Hội Nhà báo Việt Nam. Con, cháu mình không đáp ứng nhiệm vụ cũng không nên tuyển dụng vào. Chân kiềng thứ hai là thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí. Nội dung, hình thức của báo in, báo điện tử theo phương châm ĐÚNG – HAY – ĐẸP, duy trì lượng phát hành (báo in), lượng người truy cập (báo điện tử) và lượng người xem, nghe (phát thanh – truyền hình) đông đảo, để lại ấn tượng, cảm xúc sâu sắc. Chân kiềng thứ ba là phải cân đối được tài chính và chăm lo cho người làm báo với mức sống tương xứng với công lao họ đóng góp, sống chủ yếu bằng nghề làm báo. Mục tiêu của “chân kiềng” thứ ba này là phải thực hiện phương châm “5 không nợ” (hàng tháng): Không nợ nhà in (nếu là báo in); không nợ thuế; không nợ tiền lương và các khoản phụ cấp; không nợ bảo hiểm xã hội; và cuối cùng là không nợ nhuận bút…

Kim Quốc Hoa

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 6/2026)

16:00:10 19-06-2026