Nghệ An có thêm 2 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Nghệ An – vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa – tiếp tục ghi dấu ấn trên bản đồ di sản quốc gia khi có thêm 2 di sản văn hóa phi vật thể được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện không chỉ là niềm tự hào của Nhân dân tỉnh nhà mà còn mở ra cơ hội mới trong bảo tồn di sản và phát triển du lịch bền vững.

Theo các quyết định do Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký ban hành ngày 6/1/2026, hai di sản được ghi danh gồm: Lễ hội truyền thống đền Mai Bảng (phường Cửa Lò) thuộc loại hình lễ hội truyền thống và tri thức dân gian về chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An thuộc loại hình tri thức dân gian.

Việc ghi danh này góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa của tỉnh, phản ánh sinh động đời sống tinh thần và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng cư dân từ miền biển đến đồng bằng.

Theo Quyết định số 23/QĐ-BVHTTDL, Lễ hội truyền thống đền Mai Bảng chính thức trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội được tổ chức thường niên vào các ngày 10 – 12/2 âm lịch, là sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng quan trọng của ngư dân làng chài Nghi Thủy và khu vực biển Cửa Lò.

Lễ hội gồm hai phần lễ và hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức rước, tế, dâng hương theo phong tục truyền thống, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân các bậc tiền nhân.

Phần hội mang không khí rộn ràng với các hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian, tái hiện sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của cư dân vùng biển, tạo không gian giao lưu, gắn kết làng xóm.

Giá trị nổi bật của lễ hội không chỉ nằm ở hệ thống nghi lễ cổ truyền được lưu giữ qua nhiều thế hệ mà còn ở ý nghĩa tinh thần sâu sắc, gửi gắm ước vọng về cuộc sống an lành, mưa thuận gió hòa, biển yên sóng lặng, tôm cá đầy khoang khát vọng muôn đời của người dân miền biển.

Đền Mai Bảng là di tích có lịch sử lâu đời, thờ Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi, vị danh tướng triều Lê có nhiều công lao với vùng đất Hoan Châu xưa; cùng các vị được Nhân dân tôn kính như Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, Thủy tinh phu nhân và các bậc khai canh, khai cư.

Năm 2016, đền được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Hiện nay, nơi đây còn lưu giữ nhiều hiện vật, cổ vật quý, phản ánh chiều sâu lịch sử và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng cư dân ven biển.

Việc lễ hội đền Mai Bảng được ghi danh di sản phi vật thể quốc gia tạo nền tảng quan trọng để bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị lễ hội trong đời sống đương đại, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa biển Nghệ An.

Cùng với lễ hội đền Mai Bảng, tri thức dân gian về chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An cũng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh tại Quyết định số 22/QĐ-BVHTTDL.

Đây là sự ghi nhận đối với một nét đặc sắc trong văn hóa ẩm thực xứ Nghệ – nơi những món ăn từ lươn đã trở thành dấu ấn khó quên đối với du khách.

Từ nguồn nguyên liệu quen thuộc gắn với đồng ruộng, ao hồ, người Nghệ An qua nhiều thế hệ đã tích lũy, hoàn thiện những bí quyết chế biến riêng, tạo nên các món ăn mang hương vị đặc trưng như cháo lươn, súp lươn, miến lươn, lươn xào sả ớt, lươn om…

Mỗi công đoạn, từ chọn lươn, sơ chế, khử tanh đến nêm nếm, chế biến đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và cảm nhận tinh tế.

Những tri thức ấy chủ yếu được truyền dạy bằng hình thức “cầm tay chỉ việc” trong gia đình, dòng họ và cộng đồng, trở thành tài sản văn hóa chung của người dân xứ Nghệ.

Việc được ghi danh di sản góp phần nâng cao nhận thức về giá trị của tri thức dân gian trong đời sống hiện đại, đồng thời tạo điều kiện để bảo tồn, quảng bá ẩm thực truyền thống gắn với phát triển du lịch.

Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm và du lịch ẩm thực ngày càng phát triển, các món ăn từ lươn đã và đang trở thành “đặc sản nhận diện” của Nghệ An, góp phần thu hút du khách, tạo sinh kế cho người dân và quảng bá hình ảnh địa phương.

Việc Nghệ An có thêm hai di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào mà còn đặt ra trách nhiệm trong công tác gìn giữ và phát huy giá trị di sản. Di sản chỉ thực sự bền vững khi được cộng đồng trân trọng, thực hành và trao truyền trong đời sống hôm nay.

Thời gian tới, tỉnh Nghệ An tiếp tục cần triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn di sản theo hướng bền vững, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, gắn bảo tồn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch, qua đó khẳng định bản sắc văn hóa xứ Nghệ trong dòng chảy chung của văn hóa Việt Nam.

Nguồn: Báo Công lý