Văn hóa doanh nghiệp là nền tảng cho sức cạnh tranh và phát triển bền vững

VHDN: Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, văn hóa doanh nghiệp không còn là yếu tố “mềm” mang tính hình thức, mà đã trở thành nền tảng cốt lõi tạo nên sức cạnh tranh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp cũng như nền kinh tế. Tại Diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 do Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam vừa tổ chức, nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp đều chung nhận định: để văn hóa doanh nghiệp thực sự phát huy vai trò, cần sự đồng hành mạnh mẽ từ Nhà nước, sự chủ động của doanh nghiệp và sự vào cuộc của toàn bộ hệ sinh thái.

Thể chế kiến tạo, doanh nghiệp chủ động

Nhấn mạnh vai trò của Nhà nước, nhiều đại biểu cho rằng, xây dựng văn hóa doanh nghiệp và văn hóa kinh doanh trước hết cần một hệ thống thể chế hoàn thiện. Trong đó, việc xây dựng luật pháp, tháo gỡ các điểm nghẽn, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số là những yếu tố then chốt. Nhà nước không chỉ đóng vai trò quản lý mà còn phải tạo cơ chế “khơi thông, gợi mở” để doanh nghiệp phát triển, đồng thời khuyến khích trách nhiệm xã hội và đổi mới sáng tạo.

Các diễn giả tham dự tọa đàm phiên thứ nhất “Chính phủ kiến tạo – Hoàn thiện thể chế cho hệ giá trị văn hóa kinh doanh mới”.

Phiên tọa đàm thứ hai “Doanh nghiệp hành động – Lan tỏa giá trị và nâng tầm doanh nghiệp Việt Nam”.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, điều làm nên sự khác biệt của Việt Nam trên trường quốc tế chính là con người và văn hóa. Vì vậy, doanh nghiệp nếu chỉ chạy theo lợi nhuận sẽ khó bền vững, nhưng nếu biết đồng hành giữa lợi nhuận và văn hóa, đó sẽ là con đường phát triển dài hạn, trường tồn. Ở góc độ lập pháp, PGS.TS Triệu Thế Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, nhiều nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 57, Nghị quyết 71 đã xác định rõ mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ doanh nhân có “tâm – tầm – tài”. Quốc hội đã và đang hoàn thiện hành lang pháp lý, từ sửa đổi luật giáo dục đến chính sách thu hút nhân tài, nhằm gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, việc cho phép thành lập doanh nghiệp trong các cơ sở giáo dục, đổi mới chính sách đãi ngộ với nhân lực đổi mới sáng tạo hay cải cách các quy định về thuế, đầu tư… đang góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” thể chế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) khẳng định, văn hóa doanh nghiệp chính là “đòn bẩy” cho phát triển sản xuất kinh doanh. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, nơi “cá nhanh nuốt cá chậm”, doanh nghiệp rất cần một môi trường thể chế thuận lợi để vươn ra thị trường quốc tế.

Ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) khẳng định, văn hóa doanh nghiệp là “đòn bẩy” cho phát triển sản xuất kinh doanh.

Theo ông, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xem là động lực mới, đồng thời phải được thể chế hóa thành các chính sách cụ thể để doanh nghiệp dễ tiếp cận. Khi đó, thông điệp “Chính phủ kiến tạo – doanh nghiệp hành động – văn hóa dẫn dắt” mới thực sự đi vào cuộc sống một cách đồng bộ và hiệu quả.

Ở góc độ hội nhập, Đại sứ Vũ Quang Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Anh, Campuchia, CHLB Đức, nhấn mạnh một thực tế đáng chú ý: doanh nghiệp Việt không chỉ hội nhập ở thị trường quốc tế mà còn ngay trong thị trường nội địa. Vì vậy, muốn thành công ở bên ngoài, trước hết phải khẳng định vị thế trên “sân nhà”.

Điều này đòi hỏi Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp bằng hệ thống luật pháp minh bạch, thông tin đầy đủ và cơ chế thẩm định đối tác quốc tế… Ngoài ra, mỗi doanh nghiệp phải xây dựng bản sắc riêng, giữ vững chữ tín, bởi đó chính là cách quảng bá hiệu quả nhất cho văn hóa doanh nghiệp và thương hiệu quốc gia.

Cần định hướng rõ ràng và phương pháp khoa học

Nhiều ý kiến cũng chỉ ra rằng, dù vai trò của văn hóa doanh nghiệp đã được khẳng định, nhưng việc triển khai trong thực tế vẫn còn nhiều hạn chế.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ dẫn chứng, những doanh nghiệp có nền tảng văn hóa mạnh thường đạt hiệu quả kinh doanh và lợi nhuận cao hơn. Hiện nay, dù Nhà nước đã ban hành nhiều nghị quyết, chính sách, nhưng hiệu quả triển khai chưa đồng đều. Do đó, cần tăng cường giám sát, đồng thời có chế tài xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức vi phạm những chính sách, pháp luật hiện hành. Trong nội bộ doanh nghiệp, tổ chức thì vai trò của người đứng đầu cũng được các đại biểu đặc biệt nhấn mạnh. Văn hóa không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể, từ đó lan tỏa đến toàn bộ tổ chức. Vì vậy muốn xây dựng thành công văn hóa doanh nghiệp, văn hóa kinh doanh, người đứng đầu phải tiên phong làm gương…

Ở góc nhìn học thuật, TS. Giản Tư Trung, Chủ tịch Học viện Quản lý PACE, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED cho rằng, nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn thiếu nhận thức đầy đủ về văn hóa doanh nghiệp; thiếu tầm nhìn, phương pháp và cả sự kiên trì trong quá trình xây dựng. Vì vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức và hướng tới quản trị bằng văn hóa thay vì chỉ dựa vào cơ chế, chính sách, pháp luật và những quy định…

Ông nhấn mạnh, phát triển bằng chiều sâu văn hóa sẽ tạo ra những sản phẩm, dịch vụ tốt và đó cũng chính là cách doanh nghiệp thể hiện trách nhiệm với xã hội, góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia. Chia sẻ từ thực tiễn, bà Trần Thị Quyên, Giám đốc Nhân sự Tập đoàn TH cho biết, xây dựng văn hóa doanh nghiệp không phải là quá trình “tùy duyên” mà cần có định hướng rõ ràng, phương pháp khoa học và cách tiếp cận có hệ thống.

Bà Trần Thị Quyên, Giám đốc Nhân sự Tập đoàn TH cho rằng, xây dựng văn hóa doanh nghiệp cần có định hướng rõ ràng, phương pháp khoa học và cách tiếp cận có hệ thống.

Những năm qua, Tập đoàn TH đã triển khai nhiều hoạt động cụ thể như: khảo sát chỉ số hạnh phúc của nhân viên, định nghĩa rõ giá trị cốt lõi, vinh danh các hành vi tích cực… Qua đó đã xây dựng được một môi trường làm việc nhân văn, giàu khát vọng và gắn kết.

Văn hóa doanh nghiệp đang ngày càng khẳng định sức mạnh bền bỉ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển, cần một hệ sinh thái đồng bộ: Nhà nước kiến tạo thể chế, doanh nghiệp chủ động hành động, và toàn xã hội cùng chung tay xây dựng những giá trị chuẩn mực. Khi văn hóa song hành cùng lợi nhuận, doanh nghiệp không chỉ phát triển bền vững mà còn góp phần định hình hình ảnh Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Phan Anh

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 4/2026)