Đạo đức Doanh nhân và Văn hóa tuân thủ pháp luật: Không thể làm giàu bằng mọi giá

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội đã tạo ra một thay đổi căn bản trong cách doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng. Nếu trước đây, một sản phẩm muốn đến với khách hàng phải đi qua hệ thống cửa hàng, đại lý, quảng cáo truyền thống thì nay, chỉ với một chiếc điện thoại, một tài khoản có lượng người theo dõi lớn cũng có thể trở thành “kênh bán hàng”.
KOL, KOC, người nổi tiếng và những nhà sáng tạo nội dung có sức ảnh hưởng đang ngày càng tham gia sâu vào thị trường quảng cáo, thương mại điện tử và livestream. Họ không chỉ giới thiệu sản phẩm mà còn trực tiếp trải nghiệm, đánh giá, tư vấn và thuyết phục người xem mua hàng.
Điều đáng nói là trong nhiều trường hợp, khách hàng không mua sản phẩm chỉ vì thương hiệu. Họ mua vì tin người giới thiệu. Niềm tin ấy chính là giá trị lớn nhất mà một người có ảnh hưởng sở hữu. Một lời giới thiệu của người mà hàng trăm nghìn người theo dõi có thể tạo ra sức mua mạnh hơn nhiều hình thức quảng cáo truyền thống. Chính vì vậy, danh tiếng cá nhân đã trở thành một loại “tài sản” có giá trị kinh tế.
Nhưng cũng từ đây xuất hiện một nghịch lý: khi danh tiếng trở thành công cụ kiếm tiền, trách nhiệm đi kèm với danh tiếng phải lớn hơn, chứ không thể nhỏ đi. Nếu người quảng bá sản phẩm biết rõ thông tin mình cung cấp là không chính xác nhưng vẫn sử dụng uy tín cá nhân để thuyết phục khách hàng mua hàng, thì vấn đề không còn nằm ở một quảng cáo thiếu trung thực. Nó trở thành vấn đề về đạo đức kinh doanh và trách nhiệm với người tiêu dùng.
Đặc biệt, môi trường mạng có tốc độ lan truyền rất nhanh. Một phát ngôn sai có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Một sản phẩm được quảng cáo quá mức có thể nhanh chóng tạo ra làn sóng mua hàng. Nhưng khi sự thật được phát hiện, hậu quả không chỉ thuộc về người mua mà còn ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp, thương hiệu và niềm tin của thị trường.
Trong kinh doanh truyền thống, doanh nghiệp muốn tồn tại lâu dài phải xây dựng chất lượng sản phẩm, dịch vụ và uy tín thương hiệu. Trong môi trường số, quy luật đó vẫn còn nguyên giá trị, thậm chí yêu cầu còn cao hơn.
Một người nổi tiếng có thể khiến khách hàng mua sản phẩm lần đầu, nhưng không thể khiến họ tiếp tục mua nếu sản phẩm không đáp ứng kỳ vọng. Bởi vậy, danh tiếng trên mạng chỉ nên là cầu nối giữa sản phẩm và người tiêu dùng, chứ không thể trở thành “tấm bình phong” che đậy những khiếm khuyết của sản phẩm.
Thực tế cho thấy, có những nội dung quảng cáo sử dụng những lời lẽ tuyệt đối hóa công dụng, tạo cảm giác sản phẩm có thể giải quyết mọi vấn đề. Có trường hợp người quảng bá nói về sản phẩm như thể đã sử dụng trong thời gian dài, trong khi mức độ trải nghiệm thực tế không tương xứng.
Đáng chú ý hơn, trong một số trường hợp, hình ảnh người nổi tiếng được sử dụng để tạo ra cảm giác an toàn cho người tiêu dùng. Người mua không có đủ thông tin để kiểm chứng chất lượng sản phẩm nhưng lại tin rằng “người nổi tiếng đã dùng thì chắc chắn tốt”. Đây chính là điểm mà đạo đức của người kinh doanh và người quảng bá được đặt ra.
Một sản phẩm tốt cần được chứng minh bằng chất lượng, nguồn gốc, tiêu chuẩn, thông tin minh bạch và trách nhiệm của đơn vị cung cấp. Không thể dùng số lượng người theo dõi để thay thế cho giấy tờ, tiêu chuẩn hay chất lượng thực tế của sản phẩm. Cũng không thể lấy câu “tôi cũng là người tiêu dùng” làm lý do để phủ nhận trách nhiệm khi đã nhận tiền hoặc lợi ích kinh tế để quảng bá sản phẩm.
Trong nền kinh tế số, người có ảnh hưởng đang đứng ở một vị trí đặc biệt: vừa là người sáng tạo nội dung, vừa có thể là một chủ thể tham gia hoạt động thương mại. Vì vậy, càng có sức ảnh hưởng, trách nhiệm càng phải rõ ràng.
Khách hàng có thể chấp nhận một sản phẩm chưa hoàn hảo, nhưng rất khó chấp nhận việc mình bị lừa dối. Một lần mất niềm tin có thể khiến người tiêu dùng quay lưng không chỉ với một người bán hàng mà với cả thương hiệu, nền tảng hoặc phương thức kinh doanh. Đối với doanh nghiệp, việc hợp tác với người có ảnh hưởng vì thế cũng cần được nhìn nhận dưới góc độ quản trị rủi ro. Không phải cứ người có nhiều người theo dõi là phù hợp để quảng bá sản phẩm.
Một KOL có hàng triệu người theo dõi nhưng thường xuyên phát ngôn gây tranh cãi, quảng bá sản phẩm thiếu kiểm chứng hoặc sử dụng hình ảnh phản cảm có thể mang lại lượng tương tác lớn trong ngắn hạn, nhưng lại tạo ra rủi ro lớn đối với thương hiệu. Doanh nghiệp cần lựa chọn người đại diện dựa trên sự phù hợp về giá trị, uy tín, mức độ minh bạch và trách nhiệm xã hội, chứ không chỉ dựa vào số lượng lượt theo dõi.
Ngược lại, người có ảnh hưởng cũng cần hiểu rằng mỗi sản phẩm mình giới thiệu đều gắn với uy tín cá nhân. Không nên quảng cáo một sản phẩm mà bản thân chưa tìm hiểu đầy đủ chỉ vì mức thù lao hấp dẫn. Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số phát triển nhanh, việc xây dựng văn hóa kinh doanh càng trở nên quan trọng.
Văn hóa kinh doanh không chỉ thể hiện trong những tuyên bố về giá trị hay những bộ quy tắc được doanh nghiệp treo trong văn phòng. Văn hóa ấy được thể hiện trong từng sản phẩm, từng lời quảng cáo, từng cam kết với khách hàng và cách doanh nghiệp xử lý khi có sai sót. Một doanh nghiệp có văn hóa tốt không tìm mọi cách để bán được hàng bằng mọi giá. Doanh nghiệp phải hướng đến việc tạo ra giá trị thực cho khách hàng.
Tương tự, một người có ảnh hưởng có trách nhiệm không coi người theo dõi đơn thuần là “tệp khách hàng”. Đằng sau mỗi lượt xem là một con người, một gia đình, một khoản tiền được chi tiêu và một niềm tin được đặt vào lời giới thiệu của mình.
Vì thế, cần hình thành một chuẩn mực mới trong hoạt động quảng bá và kinh doanh trên mạng: nói đúng về sản phẩm, minh bạch về quan hệ quảng cáo, không thổi phồng công dụng, không tạo dựng trải nghiệm giả và không đánh đổi niềm tin của khách hàng lấy lợi ích trước mắt.
Pháp luật là hàng rào cần thiết để xử lý những hành vi vi phạm. Nhưng pháp luật không thể thay thế hoàn toàn đạo đức kinh doanh. Một thị trường lành mạnh cần cả chế tài đủ sức răn đe và một nền văn hóa kinh doanh coi trọng chữ tín.
Trong thời đại mà một tài khoản mạng xã hội có thể trở thành một “cửa hàng”, một livestream có thể tạo ra doanh thu hàng tỷ đồng, thì trách nhiệm của người bán hàng và người quảng bá cũng phải được nhìn nhận tương xứng. Danh tiếng có thể tạo ra doanh thu, nhưng chỉ có sự tử tế và chất lượng mới tạo ra giá trị bền vững.
Ngọc Diệp
(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 9/2026)
VHDN: Từ một người có hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người theo dõi, không ít cá nhân đã biến sức ảnh hưởng trên mạng xã hội thành công cụ kiếm tiền. Livestream bán hàng, quảng cáo sản phẩm, giới thiệu dịch vụ có thể mở ra những cơ hội kinh doanh lớn, nhưng […]