Đằng sau sự thuận tiện đó là nguy cơ “hàng thật trên ảnh, hàng giả khi nhận”. Hình ảnh chính hãng, đánh giá tích cực và những lời quảng cáo có thể trở thành lớp vỏ che giấu nguồn gốc thực sự của sản phẩm.
Một vụ việc tại Thái Nguyên cho thấy hàng giả thương hiệu vẫn được bày bán công khai trên thị trường. Qua trinh sát, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thái Nguyên kiểm tra đột xuất cửa hàng thời trang Mạnh Luxury tại xã Điềm Thụy, do Nguyễn Văn Mạnh (sinh năm 2001) làm chủ. Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện số lượng lớn quần áo, giày dép gắn logo các thương hiệu như Louis Vuitton, Nike, Lacoste, Gucci. Chủ cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc. Lô hàng trị giá ước tính hàng trăm triệu đồng, có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, đã bị niêm phong, tạm giữ để giám định và xử lý theo quy định.
Hàng thật trên ảnh, hàng giả khi nhận
Một thủ đoạn phổ biến là sử dụng hình ảnh sản phẩm chính hãng để quảng cáo nhưng giao cho khách hàng sản phẩm khác về chất lượng, nguồn gốc hoặc xuất xứ. Người bán có thể lấy ảnh từ website thương hiệu hoặc hình ảnh quảng cáo chính thức để tạo cảm giác tin cậy.
Một số gian hàng lại dùng các cụm từ như “hàng xuất dư”, “hàng tuồn kho”, “hàng thanh lý”, “hàng nội bộ” để lý giải cho mức giá thấp. Những cách gọi này đánh vào tâm lý muốn mua hàng thương hiệu với giá rẻ của người tiêu dùng.
Chị Nguyễn Hoàng Oanh tại Hà Nội cho biết, từng đặt sản phẩm thời trang qua mạng vì hình ảnh giống hàng chính hãng và giá thấp hơn nhiều. “Khi nhận hàng, chất liệu và đường may khác xa hình ảnh quảng cáo. Tôi liên hệ lại thì người bán trả lời rất chậm, sau đó tài khoản gần như không hoạt động”, người này chia sẻ.
Trên livestream, thủ đoạn bán hàng còn được đẩy nhanh bằng các chương trình “giá sốc”, “chỉ còn vài sản phẩm” hoặc yêu cầu chốt đơn trong thời gian ngắn. Người xem dễ bị cuốn vào tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội mua rẻ, trong khi không có nhiều thời gian kiểm tra nguồn gốc.
Một người thường xuyên mua hàng qua mạng xã hội cho rằng, lượt bán và bình luận cũng dễ tạo cảm giác an toàn. “Thấy nhiều người bình luận mua hàng, tôi từng nghĩ sản phẩm đã được kiểm chứng. Sau đó mới nhận ra số lượt mua hay đánh giá trên mạng không thể thay thế việc kiểm tra nguồn gốc”, người này nói.
Đánh giá 5 sao, hình ảnh khách hàng, lượt bán lớn vì thế trở thành một phần của “ma trận” tạo niềm tin. Trong khi đó, người bán có thể thay đổi tên gian hàng, xóa sản phẩm hoặc chuyển sang tài khoản khác sau khi bị phản ánh. Với những trường hợp không có địa chỉ kinh doanh rõ ràng, việc truy tìm chủ thể càng khó.
Người bán ẩn danh, khoảng trống quản lý
Sự phát triển của thương mại điện tử khiến phương thức đưa hàng giả ra thị trường thay đổi nhanh. Nếu trước đây lực lượng chức năng có thể kiểm tra cửa hàng, kho hàng hoặc địa điểm kinh doanh, thì nay một người bán có thể sử dụng nhiều tài khoản, hoạt động trên nhiều nền tảng và tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương.
Theo ông Nguyễn Hữu Lợi – Phó Chi cục trưởng chi cục Quản lý thị trường Thái Nguyên, việc kiểm soát hàng giả trên môi trường số gặp khó do người bán có thể thay đổi tên gian hàng, sử dụng nhiều tài khoản hoặc chuyển sang nền tảng khác khi bị phát hiện. Nhiều trường hợp không có địa chỉ kinh doanh rõ ràng cũng khiến việc xác minh chủ thể và truy tìm nguồn hàng mất thời gian. Do đó, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và đơn vị vận chuyển để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.
Trách nhiệm cũng đặt lên các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội. Việc gỡ một sản phẩm hoặc khóa một tài khoản sẽ khó ngăn chặn tái phạm nếu người bán có thể nhanh chóng tạo tài khoản mới. Khả năng nhận diện chủ thể, lưu giữ dữ liệu giao dịch và phối hợp cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng vì thế rất quan trọng.
Với người tiêu dùng, khi nhận hàng có dấu hiệu không đúng quảng cáo, cần lưu lại hình ảnh sản phẩm, thông tin đơn hàng, mã vận đơn, nội dung quảng cáo và trao đổi với người bán. Video mở kiện hàng cũng có thể là căn cứ khi yêu cầu đổi trả hoặc hoàn tiền.
Một người mua cho rằng, nhiều khách hàng thường bỏ qua khi giá trị đơn hàng không lớn. “Có khi chỉ vài trăm nghìn đồng nên người mua ngại khiếu nại. Nhưng nếu ai cũng bỏ qua, người bán vẫn có thể tiếp tục bán cho khách hàng khác”, người này nói.
Cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường số vì vậy không thể chỉ dừng ở việc gỡ sản phẩm hay khóa tài khoản. Cần truy được chủ thể đứng phía sau, xác định nguồn hàng và ngăn khả năng tái phạm trên nhiều nền tảng.
Về phía người tiêu dùng, hình ảnh đẹp, giá rẻ, nhiều lượt bán hay đánh giá cao không phải là bảo đảm cho hàng chính hãng. Trên môi trường số, khoảng cách giữa “hàng thật trên ảnh” và “hàng thật khi nhận” đôi khi chỉ được phát hiện sau khi kiện hàng đã được mở.
