Nhà An Cư Vạn An từ một căn nhà đến một mô hình an sinh cộng đồng

VHDN: Trước khi nói về Nhà An Cư Vạn An, cần nhìn nhận một thực tế rằng nhà ở đang trở thành một vấn đề phát triển quan trọng của Việt Nam trong giai đoạn mới. Nếu trước đây nhà ở chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bất động sản và sở hữu tài sản, thì hiện nay cách tiếp cận này đang có sự thay đổi.

Theo Thông báo số 64-TB/VPTW ngày 22/5/2026 về kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân; khả năng tiếp cận nhà ở an toàn, phù hợp khả năng chi trả là một thước đo tiến bộ xã hội. Nhà ở không chỉ là nơi ở mà còn gắn với an sinh xã hội, chất lượng nguồn nhân lực và phát triển bền vững. Trên tinh thần đó, Trung ương và Chính phủ đang thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và các mô hình nhà ở phù hợp khả năng chi trả. Tư duy mới không chỉ hướng tới sở hữu nhà ở, mà quan trọng hơn là bảo đảm mỗi người dân đều có cơ hội tiếp cận một nơi ở an toàn, ổn định và phù hợp với điều kiện kinh tế của mình.

DỮ LIỆU XÃ HỘI: CHÍNH SÁCH TỐT PHẢI BẮT ĐẦU TỪ DỮ LIỆU THẬT

Vì sao nhà ở đang trở thành một vấn đề quốc gia? Người dân Việt Nam hiện sống như thế nào và thực sự cần gì? Đây là những câu hỏi cần được trả lời trước khi hoạch định chính sách nhà ở. Bởi nếu không xuất phát từ thực tiễn, chính sách rất dễ sai đối tượng, sai nhu cầu và lãng phí nguồn lực. Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, diện tích nhà ở bình quân đạt khoảng 26,6 m2/ người, tăng so với năm 2019. Tuy nhiên, diện tích bình quân chưa phản ánh đầy đủ chất lượng sống. Áp lực chi phí nhà ở, khoảng cách nơi ở – nơi làm việc, thiếu không gian riêng tư và sự chênh lệch điều kiện sống giữa các nhóm dân cư vẫn là những vấn đề đáng quan tâm.

Tổng Giám đốc Hoàng Gia Phát Group Hoàng Nguyễn Trọng Dũng – Người khởi xướng và kiến tạo mô hình Nhà An Cư Vạn An phát biểu tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 – 2031. Ảnh: NVCC.

Các dữ liệu xã hội cũng cho thấy nhiều áp lực mới đang gia tăng: nhu cầu nhà ở của người trẻ, nhu cầu thuê nhà tại đô thị và khu công nghiệp, tình trạng thiếu nhà ở cho giáo viên, bác sĩ và gánh nặng chi phí đối với người lao động, gia đình trẻ. Chỉ số PIR về khả năng chi trả nhà ở cho thấy việc phát triển nhà ở không thể chỉ dựa vào giá đất hay chi phí xây dựng mà phải gắn với thu nhập thực tế của người dân. Theo cách tiếp cận của Ủy ban Stiglitz, chất lượng sống không chỉ được đo bằng thu nhập mà còn bởi điều kiện nhà ở, y tế, giáo dục và môi trường sống. Điều đó cho thấy người dân không chỉ cần một căn nhà, mà cần một nơi ở phù hợp khả năng chi trả và đáp ứng các nhu cầu sống thiết yếu.

HỆ NHÀ Ở PHÙ HỢP KHẢ NĂNG CHI TRẢ

Từ các dữ liệu xã hội, một thực tế rõ ràng được đặt ra: nhu cầu nhà ở của người dân rất đa dạng, vì vậy không thể dùng một mô hình nhà ở duy nhất cho tất cả. Trong nhiều năm, thị trường chủ yếu phát triển những sản phẩm tương đối giống nhau cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, trong khi thực tế cho thấy mỗi người dân, mỗi gia đình lại có những nhu cầu riêng về nơi ở. Vì vậy, thay vì bắt đầu từ câu hỏi “xây loại nhà nào”, Nhà An Cư Vạn An lựa chọn bắt đầu từ câu hỏi “người dân thực sự cần gì”. Qua khảo sát thực tế, nhu cầu nhà ở được chia thành bốn nhóm cơ bản: chưa có nhà ở; có đất nhưng chưa có nhà; có nhà nhưng xuống cấp; và có nhà nhưng thiếu môi trường sống phù hợp.

Khảo sát thực địa cùng Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam và chính quyền địa phương.

Trên cơ sở đó, mô hình phát triển hệ nhà ở tương ứng với từng hoàn cảnh và từng giai đoạn cuộc sống. Nguyên tắc cốt lõi của mô hình là nhà ở phải phù hợp với thu nhập, không thể buộc người dân chạy theo giá nhà. Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, chi phí nhà ở chỉ nên chiếm khoảng 30% thu nhập hộ gia đình để bảo đảm khả năng tích lũy và ổn định cuộc sống. Vì vậy, giá trị sản phẩm được tính toán từ khả năng chi trả của từng nhóm dân cư thay vì chỉ dựa trên giá đất hay chi phí xây dựng. Tuy nhiên, Nhà An Cư Vạn An không chỉ là câu chuyện xây nhà. Mô hình hướng tới một giải pháp an sinh tổng thể, gắn nhà ở với việc làm, giáo dục, y tế, không gian xanh và đời sống cộng đồng. Một căn nhà không chỉ cần đẹp hay rộng, mà phải bảo đảm các tiêu chí về ánh sáng, thông gió, an toàn, riêng tư, khả năng chi trả và tính bền vững. Mục tiêu cuối cùng không phải là xây dựng nhiều ngôi nhà hơn, mà là tạo cơ hội để nhiều người dân được sống tốt hơn. Điểm khác biệt của Nhà An Cư Vạn An là không bắt đầu từ bản vẽ hay vật liệu xây dựng, mà bắt đầu từ dữ liệu xã hội và nhu cầu thực tiễn của con người. Để hiện thực hóa mục tiêu đó cần có sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, đơn vị kỹ thuật và toàn bộ hệ sinh thái phát triển nhà ở.

HẠ TẦNG XÃ HỘI PHẢI ĐI CÙNG NHÀ Ở

Sau khi xác định nhu cầu xã hội và xây dựng mô hình nhà ở phù hợp khả năng chi trả, một vấn đề tiếp tục được đặt ra: liệu một căn nhà có đủ để tạo nên cuộc sống tốt? Thực tế cho thấy, nhiều nơi có nhà ở khang trang nhưng vẫn thiếu việc làm, y tế, giáo dục, không gian cộng đồng và các dịch vụ xã hội thiết yếu. Điều đó khẳng định rằng nhà ở là điều kiện cần, nhưng chưa phải điều kiện đủ để hình thành một cộng đồng đáng sống. Khảo sát tại nhiều địa phương cho thấy không ít người dân đã có nhà ở nhưng vẫn gặp khó khăn vì thiếu các điều kiện phát triển cơ bản như trường học, dịch vụ y tế, việc làm ổn định và sự kết nối cộng đồng. Vì vậy, nhà ở cần được đặt trong một hệ sinh thái phát triển đồng bộ.

Vì những mảnh đời khó khăn, mỗi căn nhà là niềm hy vọng để an cư, vươn lên trong cuộc sống.

Từ cách tiếp cận đó, Nhà An Cư Vạn An xác định năm nền tảng cốt lõi của một cộng đồng bền vững gồm: y tế, giáo dục, việc làm, cộng đồng và an sinh xã hội. Khi những yếu tố này được kết nối với môi trường sống phù hợp, một căn nhà mới thực sự trở thành nền tảng cho sự ổn định và phát triển lâu dài. Vì vậy, mục tiêu của Nhà An Cư Vạn An không chỉ là xây dựng nhà ở mà là góp phần hình thành những khu dân cư đáng sống. Nhà ở là trung tâm, nhưng hạ tầng xã hội mới là hệ sinh thái tạo động lực phát triển con người. Bởi đích đến cuối cùng không phải là xây nhiều căn nhà hơn, mà là tạo ra nhiều cơ hội sống tốt hơn cho cộng đồng.

HỆ SINH THÁI TRIỂN KHAI: TỪ Ý TƯỞNG ĐẾN HÀNH ĐỘNG

Nếu nhà ở là trung tâm và hạ tầng xã hội là nền tảng, thì câu hỏi tiếp theo là: ai sẽ cùng hiện thực hóa mô hình này trong thực tế? Bởi một ý tưởng dù có ý nghĩa đến đâu cũng khó tạo ra tác động xã hội nếu thiếu một hệ sinh thái triển khai đồng bộ. Thực tiễn cho thấy, mỗi căn nhà của Nhà An Cư Vạn An không phải kết quả của riêng một cá nhân hay một doanh nghiệp, mà là sự phối hợp của nhiều chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị – xã hội, Hội Hỗ trợ Gia đình Liệt sĩ Việt Nam; Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, doanh nghiệp, đơn vị thiết kế, thi công, kiểm định chất lượng cùng cộng đồng và các nhà hảo tâm. Mỗi bên đảm nhận một vai trò khác nhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu chung là biến nhu cầu xã hội thành những công trình cụ thể. Trong hệ sinh thái đó, Hoàng Gia Phát Group giữ vai trò điều phối tổng thể, kết nối nguồn lực, chuẩn hóa quy trình và theo dõi hiệu quả triển khai. Điều quan trọng là thiện nguyện không thay thế các tiêu chuẩn kỹ thuật, và mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành một căn nhà, mà hướng tới xây dựng một mô hình có thể kiểm chứng, hoàn thiện và nhân rộng tại nhiều địa phương. Chính vì vậy, trước khi nói đến quy mô hay khả năng lan tỏa, điều cần nhìn nhận trước hết là hiệu quả thực tế của những mô hình thí điểm đầu tiên.

NHÀ AN CƯ VẠN AN: TỪ Ý TƯỞNG ĐẾN CÔNG TRÌNH THỰC TẾ

Sau khi hình thành mô hình nhà ở và hệ sinh thái triển khai, vấn đề tiếp theo là kiểm chứng hiệu quả trong thực tế. Bởi một ý tưởng chỉ thực sự có giá trị khi được triển khai, đo lường bằng kết quả cụ thể và có khả năng nhân rộng. Với Nhà An Cư Vạn An, điểm thí điểm đầu tiên được lựa chọn là xã Yên Hòa (huyện Tương Dương cũ), tỉnh Nghệ An. Qua khảo sát, địa phương này hội tụ nhiều thách thức điển hình của khu vực miền núi như địa hình phức tạp, thiên tai thường xuyên, nhiều nhà ở xuống cấp, nhiều hộ khó khăn và điều kiện hạ tầng còn hạn chế. Đây được xem là môi trường đủ khó để kiểm chứng tính khả thi của mô hình. Chính những khó khăn đó đã biến Yên Hòa trở thành nơi phù hợp để kiểm chứng tính khả thi của mô hình. Bởi nếu một giải pháp có thể vận hành hiệu quả ở địa bàn nhiều thách thức, khả năng nhân rộng tại các địa phương khác sẽ càng có cơ sở thực tiễn vững chắc hơn.

Đồng hành cùng cộng đồng HGP Group và Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam chung tay hành động.

Từ một hoàn cảnh cụ thể đến một mô hình an sinh: Trong quá trình khảo sát, trường hợp của ông Lương Văn Thum đã để lại nhiều trăn trở cho đoàn công tác. Ông là người có công với cách mạng, từng tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị, hiện là thương binh, bệnh binh. Cuộc đời ông gắn liền với những mất mát và hy sinh thầm lặng. Sáu người con của ông thì năm người đã qua đời do di chứng của chất độc da cam. Là người dân tộc Thái, điều kiện giao tiếp và tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ còn nhiều hạn chế. Khi đoàn khảo sát đến thăm, gia đình ông đang sinh sống trong một căn nhà đã xuống cấp nghiêm trọng, thường xuyên chịu tác động của mưa bão và không còn bảo đảm điều kiện an toàn lâu dài. Tuy nhiên, câu chuyện của ông Thum không phải là một trường hợp cá biệt. Đó là hình ảnh đại diện cho nhiều gia đình người có công, gia đình chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh và những hộ dân có hoàn cảnh khó khăn vẫn đang hiện hữu ở nhiều vùng quê trên cả nước. Chính từ nhu cầu rất cụ thể ấy, Nhà An Cư Vạn An đã lựa chọn gia đình ông Lương Văn Thum làm trường hợp thí điểm đầu tiên để kiểm chứng mô hình.

Trao đi là còn mãi – Kết nối yêu thương – Kiến tạo những giá trị bền vững.

Căn nhà dành cho ông không phải là một công trình quy mô lớn hay một dự án. Đó đơn giản là một giải pháp nhà ở thiết thực, được thiết kế phù hợp với điều kiện địa phương; bảo đảm an toàn hơn trước thiên tai; đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, công năng sử dụng và khả năng duy trì lâu dài. Quan trọng hơn, đó là nơi một người lính già có thể an tâm sống những năm tháng tuổi cao trong sự sẻ chia và trân trọng của cộng đồng. Từ câu chuyện của ông Lương Văn Thum có thể thấy, Nhà An Cư Vạn An không chỉ hướng tới việc xây dựng những mái nhà mới. Điều mà mô hình theo đuổi là kiến tạo một giải pháp an sinh bền vững, nơi tinh thần “Đền ơn đáp nghĩa” được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi mà Nhà An Cư Vạn An mong muốn kiến tạo và lan tỏa trên hành trình từ một ý tưởng nhân văn trở thành những công trình thực tế, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng.

MÔ HÌNH NHÂN RỘNG

Nếu căn nhà của ông Lương Văn Thum là minh chứng cho tính khả thi của Nhà An Cư Vạn An, thì giá trị lớn hơn của mô hình nằm ở khả năng nhân rộng. Mục tiêu không chỉ là hoàn thành một căn nhà, mà là xây dựng và kiểm chứng một quy trình triển khai hiệu quả trong thực tế. Nhà An Cư Vạn An không hướng tới việc xây thật nhiều nhà ngay từ đầu, mà bắt đầu bằng những nền tảng căn bản: một mô hình đúng, một quy trình chuẩn và một hệ sinh thái vận hành hiệu quả. Khi những yếu tố đó được kiểm chứng, trọng tâm không còn là “có làm được hay không” mà là “làm thế nào để nhiều người dân hơn được thụ hưởng”. Điểm khác biệt của mô hình là nhân rộng phương pháp làm thay vì chỉ nhân rộng số lượng công trình. Từ khảo sát, xác minh đối tượng, thiết kế, thi công đến nghiệm thu và đánh giá tác động đều được chuẩn hóa, tạo cơ sở để triển khai tại nhiều địa phương với chi phí hợp lý và hiệu quả cao hơn.

Mô hình cũng ứng dụng BIM trong thiết kế và quản lý hồ sơ nhằm chuẩn hóa quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu và tối ưu chi phí triển khai. Không chỉ hướng tới khả năng nhân rộng, Nhà An Cư Vạn An còn chú trọng khả năng đo lường. Mỗi công trình sau khi bàn giao đều được theo dõi và đánh giá tác động, tạo nguồn dữ liệu thực tiễn phục vụ việc hoàn thiện quy trình, kiểm chứng hiệu quả và mở rộng mô hình trên quy mô lớn hơn. Đây cũng là nền tảng để hình thành một mô hình an sinh có thể làm được, đo lường được và nhân rộng được. Trên nền tảng đó, Nhà An Cư Vạn An có thể mở rộng hỗ trợ nhiều nhóm đối tượng khó khăn về nhà ở như người có công, gia đình liệt sĩ, người khuyết tật, hộ nghèo, công nhân, giáo viên, nhân viên y tế, lao động trẻ và người cao tuổi neo đơn. Từ một căn nhà thí điểm tại Yên Hòa, Nhà An Cư Vạn An hướng tới hình thành một mô hình an sinh có khả năng lan tỏa rộng khắp, góp phần hiện thực hóa khát vọng “an cư để lạc nghiệp” cho những người còn nhiều khó khăn trong cuộc sống.

TẦM NHÌN DÀI HẠN

Từ kết quả thí điểm tại Yên Hòa và khả năng nhân rộng đã được kiểm chứng, Nhà An Cư Vạn An hướng tới một mục tiêu lớn hơn: góp phần hình thành hệ thống nhà ở phù hợp khả năng chi trả, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, quy trình chuẩn hóa và sự chung tay của toàn xã hội. Hành trình ấy không dừng lại ở một địa phương hay một chương trình hỗ trợ đơn lẻ. Từ Nghệ An, mô hình có thể mở rộng tới Hà Tĩnh và nhiều địa phương có điều kiện tương đồng trên cả nước, mang đến cơ hội an cư cho nhiều người dân hơn, đồng thời hỗ trợ các địa phương có thêm giải pháp để giải quyết bài toán nhà ở một cách bền vững. Giá trị cuối cùng của Nhà An Cư Vạn An không được đo bằng số lượng công trình được xây dựng, mà bằng số phận con người được thay đổi và những cộng đồng được tiếp thêm động lực phát triển. Bởi một căn nhà có thể giúp một gia đình an cư, nhưng một mô hình đúng có thể mở ra cơ hội an cư cho hàng nghìn gia đình khác. Vì thế, Nhà An Cư Vạn An không chỉ là một dự án nhà ở, mà là điểm khởi đầu của một cách tiếp cận mới: lấy nhu cầu thực tiễn làm trung tâm, dựa trên dữ liệu, phù hợp khả năng chi trả, có hệ sinh thái triển khai và khả năng nhân rộng. Đó cũng là đích đến của toàn bộ hành trình: kiến tạo những mái ấm hôm nay để vun đắp sự bình yên và phát triển bền vững cho ngày mai – đúng với tinh thần: “An cư hôm nay – Vạn an mai sau”.

Lâm Oanh

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 6/2026)

10:28:57 10-06-2026