Thanh Hóa: Giải pháp nào giải quyết bài toán dôi dư nhà văn hóa sau sáp nhập thôn?

VHDN: Chủ trương sáp nhập thôn, tổ dân phố là một bước đi mang tính chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính và tập trung nguồn lực phát triển kinh tế, xã hội ở cơ sở. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng về số lượng đơn vị hành chính giảm xuống là một bài toán thực tế về việc quản lý và phát huy giá trị của hàng ngàn Nhà văn hóa dôi dư. Giải pháp nào để vừa tránh lãng phí tài sản công, vừa bảo đảm quyền lợi và không gian sinh hoạt tinh thần của Nhân dân, đó là bài toán rất cần có lời giải sớm của chính quyền tỉnh Thanh Hóa.

Hậu sáp nhập và thực tế công năng của những “trung tâm cộng đồng cũ”

Tỉnh Thanh Hóa đã khép lại đợt sắp xếp, sáp nhập quy mô lớn các thôn, tổ dân phố với kết quả toàn tỉnh giảm mạnh từ 4.351 xuống còn 1.933 đơn vị (giảm 2.418 đơn vị). Điều này đồng nghĩa với việc có hơn 2.418 Nhà văn hóa ( bao gồm cả Nhà văn hóa của đợt sáp nhập trước đó) không còn đóng vai trò là trung tâm sinh hoạt cộng đồng chính thức của các thôn mới. Thực trạng quản lý, khai thác các công trình này đang đặt ra nhiều vấn đề đáng quan tâm từ thực tế các địa phương.

Tại xã Thắng Lợi, địa phương đã thực hiện sáp nhập 29 thôn để thành lập 10 thôn mới và giữ nguyên hiện trạng 4 thôn, đưa tổng số thôn toàn xã sau sáp nhập về 14 thôn. Ông Lê Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Thắng Lợi cho biết quy trình lựa chọn Nhà văn hóa chính được thực hiện rất kỹ lưỡng, dựa trên các tiêu chí cụ thể về sự thuận tiện giao thông và vị trí địa lý mang tính trung tâm của thôn mới. Sau khi sáp nhập, chính quyền địa phương đã khẩn trương phối hợp với các chi ủy thực hiện công tác bàn giao, tiếp nhận cơ sở vật chất, tài chính, hồ sơ sổ sách đầy đủ, chính xác nhằm tuyệt đối không để xảy ra tình trạng thất thoát.

Đối với các Nhà văn hóa dôi dư, người dân địa phương vẫn tiếp tục duy trì sử dụng làm nơi sinh hoạt cho người cao tuổi, khu vui chơi cho trẻ em và không gian rèn luyện thể dục thể thao chung. Việc duy trì hoạt động đều đặn này là giải pháp trước mắt hợp lý trong lúc chờ hướng dẫn chính thức từ cấp tỉnh về phương án xử lý lâu dài, ông Tuấn thông tin thêm.

Đặc điểm vùng miền và khoảng cách địa lý cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng hạ tầng cơ sở sau sáp nhập. Ghi nhận tại xã Triệu Lộc, một địa phương có địa hình đồi thấp và diện tích rộng, ông Nguyễn Văn Huy, Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng xã Triệu Lộc chia sẻ: sau sáp nhập thôn, số lượng thôn tại xã đã giảm từ 17 xuống còn 12 thôn. Hiện tại xã đang quản lý tổng cộng 19 Nhà văn hóa, trong đó có một số công trình của thôn mới chưa đạt chuẩn về diện tích hoặc cơ sở vật chất. Giải pháp trước mắt của xã Triệu Lộc là cân đối hợp lý giữa nơi hội họp chính và nơi tổ chức các hoạt động văn hóa phụ trợ. Do đặc điểm dân cư thưa thớt, việc di chuyển đến Nhà văn hóa chính của một bộ phận người dân gặp nhiều khó khăn, nên các Nhà văn hóa cũ vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống thường nhật của các cụm dân cư nhỏ.

Sự giao thoa giữa bài toán quy hoạch và tâm tư của người dân

Tại thôn Tiến Lộc (mới) thuộc xã Triệu Lộc là một ví dụ cụ thể cho những bất cập phát sinh giữa hạ tầng và yêu cầu quy hoạch mới. Ông Nguyễn Văn Vũ, một trưởng thôn trẻ cho biết, thôn Tiến Lộc được hình thành từ việc sáp nhập thôn Bùi và thôn Thị Trang, hiện có quy mô dân số lên tới 3.132 người trên diện tích 263 ha. Tuy nhiên, Nhà văn hóa thôn Thị Trang cũ dù được đầu tư xây dựng khang trang từ năm 2020 với khuôn viên đẹp và cơ sở vật chất đầy đủ, lại không thể chọn làm Nhà văn hóa chính của thôn mới do vị trí nằm sâu, giao thông không thuận lợi và không thuộc khu vực trung tâm. Trong khi đó, Nhà văn hóa thôn Bùi đã xây dựng từ lâu và khó đáp ứng nhu cầu so với quy mô dân số mới nhưng lại nằm ở cụm dân cư đông đúc nên được chọn làm Nhà văn hóa chính. Bởi vậy, ban quản lý thôn phải tính đến phương án xin xây dựng một Nhà văn hóa mới trên quỹ đất sạch sẵn có. Trong thời gian này, trang thiết bị tại Nhà văn hóa Thị Trang (cũ) tạm thời được giữ nguyên để phục vụ nhu cầu tập dưỡng sinh của người cao tuổi, thể thao, vui chơi tại chỗ cho những người vốn ngại di chuyển xa sang khu vực trung tâm mới của thôn.

Bà Vũ Thị Minh tại thôn Thị Trang (cũ) cho biết: chúng tôi cao tuổi rồi nên cũng ngại đi xa, Nhà văn hóa của thôn mới cũng cách xa nơi tôi ở, nên tôi cùng các cụ trong thôn vẫn sẽ đến Nhà văn hóa thôn Thị Trang này để tập dưỡng sinh và dân vũ.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại xã Thọ Long, nơi số thôn giảm từ 26 xuống còn 15 thôn. Bà Phạm Thị Hảo, thôn 6 (cũ) xã Thọ Long tâm tư, thôn Quả Hạ (sáp nhập từ thôn 5 và thôn 6) đã chọn Nhà văn hóa thôn 5 làm nơi sinh hoạt chính thức. Tại Nhà văn hóa thôn 6 (cũ), dù công trình đã có dấu hiệu xuống cấp, gạch lát tại hè bị lún và nứt vỡ tôi và nhóm các cụ cao tuổi vẫn duy trì các hoạt động thể thao, bóng chuyền và dưỡng sinh vào mỗi buổi chiều tối. Chúng tôi vẫn muốn giữ lại Nhà văn hóa này để sinh hoạt cộng đồng và nếu được vẫn muốn xin tu sửa lại cho sạch đẹp.

Tâm lý nuối tiếc là điều không tránh khỏi trong lòng người dân, đặc biệt là khi các công trình này đều có sự đóng góp kinh phí trực tiếp từ tiền túi của mỗi nhân khẩu trong các cuộc vận động xã hội hóa xây dựng Nhà văn hóa. Ông Lê Công Bình người dân thôn 2 cũ (nay thuộc thôn Cẩm Long, xã Thọ Long) đã từng đóng góp 240.000 đồng/khẩu để xây dựng Nhà văn hóa trước khi sáp nhập. Ông Bình cho rằng nếu không có phương án giải quyết dứt điểm và hợp lý đối với tài sản dôi dư, tình trạng lãng phí nguồn lực xã hội sẽ trở nên vô cùng nghiêm trọng.

Thực tế cho thấy, việc người dân duy trì sinh hoạt tại các Nhà văn hóa cũ đang chỉ là giải pháp tạm thời, chưa phải là phương án quản lý tài sản công bền vững. Việc để các công trình này hoạt mà không có cơ chế quản lý, bảo dưỡng sẽ dẫn đến sự xuống cấp nghiêm trọng của cơ sở vật chất.

Để giải quyết triệt để bài toán này, chính quyền tỉnh Thanh Hóa cần sớm ban hành các hướng dẫn cụ thể, phân loại rõ ràng các Nhà văn hóa dôi dư để có phương án xử lý phù hợp cho từng trường hợp.

Phương Giang

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 7/2026)

14:31:15 10-07-2026