10 năm kiến tạo văn hóa, nâng tầm doanh nghiệp Việt

VHDN: Sau 10 năm, Ngày Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam và Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam” đã tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức xã hội. Nhưng giá trị lớn nhất của hành trình này không nằm ở những khẩu hiệu, mà ở việc văn hóa đang từng bước trở thành năng lực cạnh tranh, nền tảng tuân thủ và sức mạnh nội sinh của doanh nghiệp Việt.

Ông Hồ Anh Tuấn – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, Trưởng Ban Tổ chức 248 công bố Bộ giá trị Văn hoá kinh doanh Việt Nam.

Từ chủ trương đúng đến thay đổi nhận thức

Năm 2026 đánh dấu 10 năm Thủ tướng Chính phủ quyết định lấy ngày 10/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam. Đây cũng là dấu mốc quan trọng của hành trình đưa văn hóa doanh nghiệp từ một khái niệm được nhắc đến nhiều trong các diễn đàn trở thành một nội dung ngày càng được quan tâm trong quản trị và phát triển doanh nghiệp.

Quyết định số 1846/QĐ-TTg ngày 26/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ xác định rõ mục tiêu của Ngày Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam: khẳng định vai trò, tầm quan trọng của văn hóa doanh nghiệp; nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp và xã hội; thúc đẩy việc xây dựng, phát triển văn hóa doanh nghiệp; tôn vinh những doanh nghiệp có thành tích xuất sắc và góp phần xây dựng môi trường kinh doanh đề cao pháp luật, đạo đức, trách nhiệm xã hội, cạnh tranh lành mạnh, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Đây chính là điểm có ý nghĩa nền tảng. Bởi nếu chỉ coi văn hóa là những hoạt động phong trào, những khẩu hiệu treo trong phòng họp hay vài chương trình giao lưu nội bộ, doanh nghiệp khó có thể tạo ra sức mạnh thực chất. Văn hóa chỉ có giá trị khi đi vào cách doanh nghiệp ra quyết định, đối xử với người lao động, phục vụ khách hàng, cạnh tranh với đối thủ, thực hiện nghĩa vụ thuế, bảo vệ môi trường và ứng xử với cộng đồng.

Sau 10 năm, nhận thức ấy đã có sự thay đổi đáng kể. Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam” từng bước lan tỏa tới cộng đồng doanh nghiệp trên cả nước, qua nhiều ngành, lĩnh vực và địa phương. Trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, hoạt động của Cuộc vận động đã được triển khai rộng khắp 63 tỉnh, thành phố. Từ chỗ văn hóa doanh nghiệp thường được nhìn như yếu tố “mềm”, bổ trợ cho hoạt động kinh doanh, thì ngày càng nhiều doanh nghiệp nhận ra rằng đây chính là phần “lõi” quyết định khả năng phát triển lâu dài.

Sự thay đổi này phù hợp với định hướng ngày càng rõ của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững, trong đó con người, văn hóa, đạo đức, kỷ luật và trách nhiệm xã hội phải trở thành những yếu tố cấu thành của năng lực cạnh tranh. Một doanh nghiệp có thể có vốn lớn, công nghệ hiện đại và thị trường rộng, nhưng nếu thiếu văn hóa tuân thủ, thiếu đạo đức kinh doanh, coi thường khách hàng hoặc đánh đổi môi trường lấy lợi nhuận, thì những lợi thế đó khó tạo thành sức mạnh bền vững.

Ngược lại, doanh nghiệp xây dựng được hệ giá trị rõ ràng, đề cao con người, kỷ luật, sáng tạo, minh bạch và trách nhiệm sẽ tạo ra niềm tin. Niềm tin ấy hình thành từ bên trong, giữa người lao động với doanh nghiệp, rồi lan ra khách hàng, đối tác và xã hội. Đó cũng là lý do văn hóa doanh nghiệp ngày càng được nhìn nhận không phải là việc riêng của bộ phận nhân sự hay truyền thông, mà là trách nhiệm của lãnh đạo và toàn bộ hệ thống quản trị.

Một dấu ấn quan trọng trong hành trình này là việc xây dựng Bộ tiêu chí Văn hóa Kinh doanh Việt Nam. Từ những tiêu chí ban đầu, bộ tiêu chí tiếp tục được hoàn thiện, sửa đổi để phù hợp hơn với yêu cầu của nền kinh tế hiện đại và hội nhập quốc tế. Điều đáng nói là bộ tiêu chí không chỉ nhằm tôn vinh doanh nghiệp. Giá trị sâu hơn nằm ở chỗ nó tạo ra một hệ quy chiếu để doanh nghiệp tự soi lại mình: Đã kinh doanh có trách nhiệm chưa? Đã tuân thủ pháp luật đầy đủ chưa? Đã minh bạch với khách hàng và đối tác chưa? Đã coi trọng người lao động và môi trường chưa? Nói cách khác, văn hóa bắt đầu được đặt vào chính những câu hỏi khó của quản trị.

Văn hóa trở thành năng lực cạnh tranh

Một trong những thành quả nổi bật sau 10 năm là không gian đối thoại về văn hóa doanh nghiệp ngày càng được mở rộng. Diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với Doanh nghiệp” đã trở thành nơi kết nối cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp; qua đó trao đổi về những vấn đề đặt ra đối với văn hóa kinh doanh trong từng giai đoạn phát triển. Các diễn đàn những năm gần đây tiếp tục gắn văn hóa doanh nghiệp với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, xây dựng và thực thi pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân và trách nhiệm xã hội.

Đây là bước tiến quan trọng, bởi văn hóa doanh nghiệp không thể phát triển nếu chỉ được bàn trong phạm vi nội bộ từng doanh nghiệp. Nó cần được đặt trong tổng thể môi trường kinh doanh và trong mối quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước, người lao động, người tiêu dùng và cộng đồng.

Cùng với đó, việc tổ chức Ngày Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài mở ra một hướng tiếp cận mới. Năm 2024, lần đầu tiên chương trình được tổ chức tại Pháp, tạo không gian kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài, doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam và cộng đồng doanh nhân, đồng thời đưa câu chuyện văn hóa kinh doanh Việt Nam vào tiến trình giao lưu, hợp tác kinh tế và văn hóa quốc tế.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam hướng tới thị trường quốc tế. Khi bước ra thế giới, doanh nghiệp không chỉ mang theo sản phẩm, vốn và công nghệ mà còn mang theo cách ứng xử, chữ tín và bản sắc của mình. Một thương hiệu Việt có thể được biết đến bởi chất lượng sản phẩm, nhưng để tồn tại lâu dài ở thị trường quốc tế, doanh nghiệp còn phải chứng minh khả năng tuân thủ các chuẩn mực, tôn trọng cam kết, minh bạch thông tin, bảo vệ môi trường và có trách nhiệm với cộng đồng.

Vì thế, văn hóa doanh nghiệp ngày nay không còn là câu chuyện nội bộ. Nó đã trở thành một dạng “sức mạnh mềm” của doanh nghiệp và rộng hơn là của thương hiệu quốc gia. Những doanh nghiệp như Viettel, Petrovietnam, Vingroup, Sun Group, FPT, Vinamilk, TH True Milk… cho thấy một thương hiệu mạnh không chỉ được tạo dựng bằng doanh thu hay thị phần. Đằng sau khả năng phát triển là hệ giá trị, tinh thần đổi mới, kỷ luật tổ chức và cách doanh nghiệp xây dựng niềm tin với xã hội.

Tuy nhiên, nhìn lại chặng đường 10 năm cũng cần thẳng thắn nhận diện một vấn đề: nhận thức thay đổi nhanh hơn thực hành. Không ít doanh nghiệp vẫn nói nhiều về văn hóa nhưng chưa biến các giá trị đã công bố thành quy tắc quản trị cụ thể. Có nơi xây dựng bộ quy tắc ứng xử rất đẹp nhưng cơ chế thưởng – phạt lại khuyến khích nhân viên chạy theo doanh số bằng mọi giá. Có doanh nghiệp đề cao trách nhiệm xã hội nhưng vẫn để xảy ra vi phạm môi trường, chất lượng sản phẩm hoặc quyền lợi người lao động.

Khoảng cách ấy cho thấy xây dựng văn hóa doanh nghiệp không thể dừng ở việc “nói đúng”. Thước đo thực sự phải là doanh nghiệp làm gì khi đứng trước lợi ích và nguyên tắc. Khi một hợp đồng có thể đem lại lợi nhuận lớn nhưng yêu cầu doanh nghiệp bỏ qua quy định pháp luật, họ lựa chọn thế nào? Khi phát hiện sản phẩm có vấn đề, doanh nghiệp có dám công khai và chịu trách nhiệm hay tìm cách né tránh? Khi thị trường cạnh tranh khốc liệt, doanh nghiệp lựa chọn nâng chất lượng hay dùng thủ đoạn để triệt hạ đối thủ? Chính những lựa chọn như vậy mới quyết định văn hóa thực sự của một doanh nghiệp.

10 năm là một chặng đường đủ dài để khẳng định tính đúng đắn của chủ trương đưa văn hóa trở thành một thành tố quan trọng của phát triển doanh nghiệp. Nhưng đó mới là một cột mốc, chưa phải điểm kết thúc.

Trong giai đoạn mới, khi doanh nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu lớn hơn về năng suất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập, văn hóa càng phải được đặt ở vị trí trung tâm. Không thể có một nền kinh tế cạnh tranh lành mạnh nếu thiếu doanh nghiệp tôn trọng pháp luật. Không thể có thương hiệu quốc gia bền vững nếu doanh nghiệp thiếu chữ tín. Và cũng khó có thể nói đến phát triển bền vững nếu lợi nhuận vẫn được đặt cao hơn con người và môi trường.

Giá trị lớn nhất của Ngày Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam sau 10 năm là một nhận thức mới đang hình thành: văn hóa không đứng bên ngoài hoạt động kinh doanh; văn hóa nằm ngay trong cách doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận và lựa chọn con đường để tồn tại, phát triển.

Khi văn hóa trở thành nguyên tắc trong từng quyết định, đạo đức trở thành giới hạn không thể vượt qua, pháp luật trở thành chuẩn mực phải tuân thủ và trách nhiệm xã hội trở thành một phần của chiến lược, doanh nghiệp sẽ có thứ sức mạnh khó sao chép nhất: sức mạnh của niềm tin.

Đó cũng chính là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ lớn về quy mô, mạnh về năng lực, mà còn có bản sắc, có trách nhiệm và đủ bản lĩnh bước ra thế giới.

Phan Anh

(Theo Tạp chí in VHDNVN tháng 9/2026)

09:00:27 10-09-2026